28 December, 2012

సచిన్ టెండూల్కర్

"50 .."
లోలోపల ఎగసిపడుతున్న సంతోషపు తరంగాలని ఆపుతున్న ఒక సందేహం..
"70 "
చేతిలో ఉన్నవన్నీ ఒక్కొక్కటిగా పక్కన పెడుతూ..
"80 "
ఒక్కొక్కరుగా లేచి హాల్లోకీ, వంటింట్లోకి కాలుగాలిన పిల్లుల్లా తిరుగుతూ..
"95.."

హాల్లో టి.వి ముందు ఎవ్వరూ ఉండరు. ఇల్లు ఖాళీ..మనుషులెక్కడో బాల్కనీల్లో చీకట్లో నిలబడి కనపడని చుక్కలు లెక్కపెట్టుకుంటూ..సెకను సెకనుకీ మరింత స్పష్టంగా వినపడుతున్న గుండెను బుజ్జగిస్తూ...

ఆ నిశ్శబ్దంలో నుండి..కింద ఇళ్ళల్లో అకస్మాత్తుగా ఒక కోలాహలం, అరుపులు, కేకలు వినపడేవి. అంతే! అందాకా సంశయంతో ఆగిపోయిన చేతులు కలిసి చప్పట్లతో ఇంటిని హోరెత్తించేవి ! క్షణాల్లో మళ్ళీ హాలు నిండిపోయేది. ఆ కాసేపూ మనుష్యులు లోకాలు మర్చిపోయేవారు. కోపాలు మర్చిపోయేవారు. జీవితాల్లోని అసంతృప్తులు మర్చిపోయేవారు.

హెల్మెట్ తీసి, బరువైన బ్యాట్‌ను ఆకాశం కేసి చూపిస్తూ వినమ్రంగా తల వచి, కుడి భుజంతో నుదురు తుడుచుకుని మళ్ళీ అతడు క్రీజ్‌లోకి వెళ్ళడం...

ఆ క్షణాలు ఎంత అనిర్వచనీయమైనవో చెప్పడానికి నాకు భాష సరిపోదు.

****************
పరీక్షలకు తీసుకెళ్ళే అట్టలను బాట్‌లగానూ, పచ్చి జాంపళ్ళను బాల్స్‌గానూ, కనపడిన ప్రతి గోడ మీదా బొగ్గు ముక్కతో నిలువు నామాలు దిద్ది, వాటిని వికెట్లుగా నమ్మి క్రికెట్ ఆడుకున్న పసితనం నాలోనూ కొంత ఉంది. కాలంతో పాటే అదీ చేజారిపోయింది.

మళ్ళీ ఎప్పుడు ?

30 November, 2012

పుస్తకాలను పెనవేసుకున్న కబుర్లు


విజయవాడ వెళ్ళడమంటే నాకూ మా అక్కకీ మహా సరదా! అల్లుళ్ళిద్దరూ వస్తున్నారంటే అమ్మ చేతి అమృతపు రుచి పదింతలు కావడం ఒక కారణమైతే, నాన్నగారితో కలిసి ప్రతి సాయంకాలమూ అక్క-నేనూ పుస్తకాల ప్రదర్శనకు కాళ్ళ నొప్పులొచ్చే దాకా తిరగడమన్నది రెండో కారణం. పి.డబల్యూ.డి గ్రౌండ్స్‌లో అక్క పిల్లల చేతులు పట్టుకు పరుగెడుతూ, వాళ్ళ మూడ్ మారిపోక మునుపే వీలైనన్ని పుస్తకాలు కొనాలని ఉబలాటపడుతూ, సిమ్లా బజ్జీల వాసనకు ఒకసారి, గాలిలో తేలి వస్తున్న మసాలా ఛాట్‌ ఘుమఘుమలకు మరో సారి, ముంత జున్ను కోసం ముచ్చటగా మూడోసారి, పుస్తకాల నుండి కాస్త పక్కకు జరిగి, ఇంట్లో సరిగా తినకపోతే అమ్మ చంపేస్తుందన్న మాటను ఒకటికి వందసార్లు విధిగా గుర్తు తెచ్చుకుంటూనే ఇవన్నీ తినేస్తూ తిరగడం, జీవితంలోని అత్యంత మధురమైన అనుభవాల్లో ఒకటి. అబ్బా, సొంత ఊరిలో ఏం మహత్యం ఉందో కానీ, తల్చుకుంటే చాలు ఎన్ని వేల కబుర్లు ఉప్పొంగుతాయో!

ఒకానొక మల్లాది నవలలో, హీరో ప్రతి ఏడాదిలానే పుస్తక ప్రదర్శనకు వెళ్ళి, ఎప్పటిలానే ఎంతగానో వెదికి వెదికి, చిట్టచివరకు ఒకేఒక పుస్తకంతో ఇంటికి చేరతాడుట. నిద్రపోయే ముందు పుస్తకం మూసి, తన లైబ్రరీలో పెట్టబోతూ, ఎందుకో గత సంవత్సరం ఏం కొన్నానోనని చూడబోతే, అది - "జ్ఞాపకశక్తిని పెంపొందించుకోవడం ఎలా" అన్న పుస్తకం. ఆశ్చర్యపోతూ ఆ రోజు కొన్న పుస్తకం పేరు చూస్తే, అదే ఇది. వెంటనే రెండేళ్ళ క్రితం కొన్నది, మూడేళ్ళ క్రితం కొన్నదీ, అసలంతకు ముందు కొన్నవన్నీ లాగి చూడబోతే...ప్రతి పుస్తకం మీదా ఇదే పేరు వెక్కిరిస్తూ కనపడుతుందట. హీరోగారికి అన్నేళ్ళలోనూ పెరిగిన జ్ఞాపకశక్తి అదీ!

అచ్చుగుద్దినట్టు ఇదే కథ కాకపోయినా, ఈ స్థాయిలో కాకపోయినా, మిత్రులకు బహుమతులుగా ఇచ్చేసి కొన్ని, మరీ దగ్గరవాళ్ళు వేడుకోళ్ళు సైతం వినకుండా విదిల్చికొట్టి లాక్కుపోయినవి కొన్ని, పోగొట్టుకున్నవి కొన్ని -ఏతావాతా కొన్నవే కొంటూండటం నాకూ మా అక్కకూ రివాజు. ఈ సారి సఖ్యంగా ఒక ఒప్పందానికి వచ్చాము. "నాదనేదీ నీదేనోయ్--నీదనేదీ నాదే.." అంటూ ప్రేమలు ఒలకబోసుకుని, మార్మిక కవిత్వాలూ(నా కోటా..) - పిల్లల పుస్తకాలూ(మా అక్క వాటా) మినహాయించుకుని, మిగిలినవన్నీ ఇద్దరం కలిసి కొనుక్కోవాలని రాజీకి వచ్చి, సంచీల నిండుగా కొనుక్కుని విప్పారిన మొహాలతో ఇంటికెళ్ళాము. వాటిలో కొన్ని ఎంపిక చేసిన పుస్తకాల గురించి - ఏవో నాలుగు మాటలు - అవి నాకు మిగిల్చిన అనుభవాలూనూ!

10 October, 2012

ఇష్టమాను నిన్నే...మనసిలాయో...



పోటెత్తిన అలలతో పుడమి కడలైపోవటాన్ని కనులారా వీక్షించి, అటుపై పాల వెన్నెల విరిగి తెలి వెలుగులుగా మారబోయే క్షణాల దాకా సైకత తీరాల్లో అనిమేషివై నిరీక్షించి...కాలం కౌగిట్లో నుండి ఏవేమి కొల్లగొట్టి కొంగు ముడిలో దాచుకున్నావో పదాలలో పెట్టవూ..? ఒక్క అనుభవమూ అవ్యక్తమై నీలో నిక్షిప్తమవకూడదు, దొరలిన నవ్వుల సిరులన్నీ లోలో దాగిపోకూడదు...పందెమే కడుతున్నాను మనసా! - అక్షరాల అమ్ములపొది నిన్నేమైనా గెలిపిస్తుందేమో ప్రయత్నించవూ?
                                                                 ****************
అనంత కాలప్రవాహంలో రెండు రోజులంటే పరిగణనలోనికి రాని పరిచ్ఛేదమే కావచ్చు; కాలానిదేముంది, కళ్ళెమేసే వారు లేరనుకుని తల నెగురవేస్తుంది. సృష్టిలో సౌందర్యమనేది ఒకటుందనీ, ఆ సౌందర్యం అనుభవంలోకి వచ్చిన క్షణాలు కాలాలనూ లోకాలనూ కూడా విస్మరించగల శక్తినిస్తాయనీ - లెక్కలు కట్టుకు గళ్ళను దాటుకుంటూ తమ ప్రతిభకు తామే చప్పట్లు కొట్టుకునే గోడ మీది ముళ్ళకెప్పటికి తెలిసేను, ఎవ్వరు చెప్పేను? మునుపెరుగని మనోజ్ఞ సీమలలో తిరుగాడిన రోజులే కాదు, స్మృతి పథంలో ముద్దరలేసిన ఆ అనుభవాలన్నీ అక్షరబద్ధం చేసుకునే ఏకాంత క్షణాల్లోనూ, మామూలు వేళల్లో మనను పరుగులెత్తించే ఆ మాయావికి, గర్వభంగం అయి తీరుతుంది కదూ!

బ్యాక్ వాటర్స్, సాగర తీరాలూ, జలపాతాలూ, పర్వత శిఖరాలూ, కొబ్బరి చెట్లూ - అన్నీ కాస్త అటునిటుగా అక్కడక్కడే పక్కపక్కనే ఉంటే - అదే కేరళ. కలహంస పంక్తులనూ, కల్హార సౌరభాలనూ ఇంకా మిగుల్చుకున్న భూలోక స్వర్గమది. రెండు రోజుల వ్యవథి ఆ అందాలను చూడటానికి నాబోటి వాళ్ళకి అస్సలేమాత్రమూ సరిపోదు. తమి తీరనే తీరదు. తనువేమో కదులదు.

సాగర తీరాలను స్పృశించి వచ్చే మంద సమీరం చెవిలో ఇంకా రహస్యాలు చెబుతునట్టే ఉంది; అలలు కమ్ముకున్నప్పుడల్లా తడిసిన పాదాలు అవి వెనక్కు మళ్ళగానే మెత్తటి ఇసుకలోకి లాగబడ్డ స్పర్శ ఇంకా సజీవంగానే ఉంది; పడియలు కట్టిన కావి రంగు నీరు ఒక్కోసారీ ఒక్కో తీరుగా కనపడి నవ్వించడమూ గుర్తుంది. రేయి రేయంతా చంద్రికలతో వన్నెలద్దుకుంటుంటే ఏ తీగ చాటునో రహస్యంగా రెప్పలు విప్పుతున్న మొగ్గల పక్కన ఓపిగ్గా కూర్చుని కబుర్లాడుకోవడం జ్ఞాపకాలలో పదిలంగా ఉంది. ఎన్ని కబుర్లని పంచుకోను...అన్నింటి గురించీ సవివరంగా రాయలేకపోయినా, చూసిన రెండు ముఖ్యమైన ప్రదేశాల గురించి -- కాసిన్ని సంగతులు.


మొదటి రోజు - బెంగళూరు నుండి పన్నెండు గంటల ప్రయాణించి -కాసర్‌గోడ్‌లో విడిది - బెకల్ ఫోర్ట్ సందర్శనం

సాగర తీరాన నలభై ఎకరాల్లో నిర్మించబడిన కోట ఇది. భారతదేశపు పది అద్భుతాలలో(2012) ఒక్కటిగా ప్రతిపాదించబడిన పర్యాటక ప్రదేశం కూడానూ. నల్లరాతి కోట గోడలు చూస్తుంటే, తడుముతూ ముందు సాగుతుంటే, ఎన్నెన్ని ఆలోచనలో..! ఒకప్పుడు ఇది దుర్భేద్యమైన కోట. ఒక చక్రవర్తి బలానికి, బలగానికీ, ఆతని పరాక్రమానికి తిరుగులేని సాక్ష్యం. ఇప్పుడో - పల్లీలు చేతబట్టుకు ఒక సాయంకాలం గడిపేందుకు వీలుగా మార్చబడ్డ విహార స్థలం.  ఎందుకో హఠాత్తుగా "రాజ్యము గీజ్యమున్ సతతమే కాయంబు నాపాయమే" అని శుక్రాచార్యునికి బదులిచ్చిన బలి చక్రవర్తి ఎంత వివేకవంతుడో కదా అనిపించింది.

"ఉరికే చిలకా" పాట గుర్తుందా? బొంబాయి సినిమా! కళ్ళల్లో ప్రాణాలు పెట్టుకుని మనీషా కోసం ఎదురుచూస్తూ అరవింద స్వామి పాట పాడింది ఇక్కడే. ఆ పాట తల్చుకోగానే ముందు నేపథ్యంలో వినిపించే మురళీ గానం గుర్తొస్తుంది. మతి చెడగొట్టిన సంగీతం కదూ..! అలా కోట బురుజుల మీద కూర్చుని, సముద్రం మీద పడుతున్న వర్షపు చినుకుల సంగీతం వింటూ కోట లోపలి వైపు దట్టంగా పెరిగిన పచ్చికలో పరుగులిడుతున్న పసి వాళ్ళను చూడడం ఎంచక్కటి కాలక్షేపమో.

మధ్యాహ్నమనగా వెళితే, కాస్త ఎండగా ఉన్నంతసేపూ బీచ్ పార్క్‌లోనూ, ఇక నాలుగు మొదలుకుని బెకల్ ఫోర్ట్‌లోనూ కాళ్ళరిగేలా తిరగడంతోనే సరిపోయింది. కోట బయటా లోపలా కూడా ఊరబెట్టిన ఉసిరికాయల మీద పల్చగా కారం జల్లి అమ్ముతూంటారు. అన్ని గంటల సేపూ నేను ఒకదాని తరువాత ఒకటి తింటూనే ఉన్నాను. హ్మ్మ్..రాస్తుంటే మళ్ళీ పులపుల్లగా తియతియ్యగా ఆఖర్లో కాస్త వగరు రుచి లాంటిదేదో వదిలిన ఆ ఉసిరికాయ ఇంకొక్కటి బుగ్గన పెట్టుకు చప్పరించాలనిపిస్తోంది. సూర్యాస్తమయమయ్యే వేళకు కోట తలుపులు మూసేస్తారు. అరికాళ్ళ మీద ఇసుకంతా ఓపిగ్గా దులుపుకుని, ఇసుక గుళ్ళు కట్టి గవ్వలేరుకునే అలవాట్లు ఉంటే సముద్ర జలాలతో మళ్ళీ చేతులు తడుపుకుని, కోట బయటకు వచ్చేయాలి. పక్కనే హనుమంతుడి గుడి ఉంటుంది. హారతి సమయం. ఎంచక్కా దణ్ణం పెట్టేసుకుని బెల్లం-అటుకులు-కొబ్బరి తురుము కలిపి చేసిన ప్రసాదం దోసిలి నిండా నింపుకు బయటకు వచ్చి నిలబడితే, దూరంగా ఆకుపచ్చ జెండాతో, నెలవంకతో అస్పష్టంగా కనపడే మసీదు కూడా మసకమసకగా చూపులకానుతుంది. బాగుంటుంది, రెంటినీ అలా చూడడం.

రెండవ రోజు....కాసర్‌గోడ్ నుండి అనంతపురానికి ప్రయాణం..

నిశ్చలమైన సరస్సు...మధ్యలో కేరళీయుల దేవాలయ నిర్మాణాలలోని వైవిధ్యతను కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపించే అనంత పద్మనాభస్వామి ఆలయం. హరినామ స్మరణతో ముఖరితమవుతున్న దేవాలయ ప్రాంగణంలో జంటగా అడుగులేస్తూ మేమిద్దరం. పక్కకు చూస్తే, తలలు నిక్కించి ఎగిరిపడుతున్న చిరుమీలు కనపడతాయి. ఉన్నట్టుండి నీటి పైపైకొస్తున్న కొంగల తడిసిన రెక్కల తపతప ధ్వనులు, ఎన్నడనగా అక్కడొచ్చి చేరాయో - తెలతెల్లని పావురాయిపిట్టల కురరీ ధ్వనులు...ఇవేమీ అక్కడి నిశ్శబ్దాన్ని భగ్నం చేయకుండా, లయగా ఇమిడిపోయినట్లనిపించడంలోనే ఉంది అసలు మహత్తంతా..!

మెట్లు దిగి, ఆలయంలోకి వెళ్ళి, పంచలోహాలతోనో, రాతితోనో కాక అమూల్యమైన ఆయుర్వేద మూలికలతో తయారు చేయబడ్డ భూదేవీ శ్రీదేవీ సహిత అనంత పద్మనాభ స్వామికి మనసారా మ్రొక్కాము. దర్శనమైన ఉత్తరక్షణంలో  "పదండి...పదండీ" అంటూ తరిమేయకుండా ఇంకాసేపు అటు పక్క కూర్చుని శ్రీ మహా విష్ణువును ప్రార్ధించండి అంటూ చోటు చూపించిన పూజారులంటే అమాంతం గౌరవం పెరిగిపోయింది. కాసేపాగి, ఆ గుడికి కాపలాగా పిలువబడడమే కాక, దైవాంశ కలిగినదిగా పొగడబడే మకర శ్రేష్టాన్ని చూడటానికి వెళ్ళాము. మేమూ, మాతో పాటు ఇంకో పది మందీ - ఆశ చావక ఎంత సేపు చూశామో- తీరా అది బయటకే రాలేదు. చూసే భాగ్యం కలుగలేదు. అన్నట్టూ - త్రివేండ్రంలో ఉన్న అనంత పద్మనాభ స్వామికి ఇదే మూలస్థానం అని ఇక్కడి వారి నమ్మిక. స్వామి ఈ సరస్సులో నుండి కనపడే గుహలోపలి నుండే అక్కడికి వెళ్ళారని ఒక విశ్వాసం.

                                                                            *****
వెళ్ళే ముందు రెండు గంటలు మళ్ళీ, పాలక్కడ్ బీచ్‌కు వెళ్ళి, తీరానికి కాస్త దూరంగానే కూర్చుని... ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడుతున్న కెరటాల కౌగిలిలో నను బంధించేందుకు, నురగల నవ్వులతో ముందుకొస్తున్న సంద్రాన్ని చూస్తుంటే...మనసంతా ఎంత పరవశమో!!

అరుణ కాంతుల పగడపు తునకలు నీవే, నీలిమేఘఛాయలు వాలిన వేళ నీలాలగనివీ నీవే, పకృతి కాంత చిరుచీకట్ల కాటుక దిద్దుకుంటూంటే మరకతమణులన్నీ నీవే, తెలి లేవెన్నెల చాలులో తళతళె దీపించు వేళ ముత్తెపు గుత్తులు నీవే, వర్ణాలన్నీ దోచిన అర్ణవమా, రతనాకరమా...నీ అసమాన సౌందర్యాన్ని వర్ణించదలచిన ప్రతీ ప్రయత్నంలోనూ నిర్దాక్షిణ్యంగా నను ఓడిస్తావెందుకు ?

11 September, 2012

బి.వి.వి.ప్రసాద్ - "ఆకాశం" అందిన క్షణాలు


"పంచమహాభూతాలను తోచినట్లు కలిపి, తోచినట్లు విడదీసే ఆటలలో
నిన్ను నువ్వూ నన్ను నేనూ మరిచిపోవడం కవిత్వం "

- అని కవిత్వాన్ని నిర్వచించిన వ్యక్తి, అక్షరాలలో మహత్తును నింపి మునుపెరుగని మనోజ్ఞ ప్రపంచాన్ని మనకు పరిచయం చేయని మామూలు కవి ఎందుకవుతాడు? సున్నితమైన భావ పరంపరతో, ఆర్ద్రతతో, ఆశావహ దృక్పథంతో సృజింపబడి, "అపారమైన జీవితానుభవం లేనిదే, జీవించే కవిత్వం వ్రాయలేరు" అన్న ఒక సాహితీవేత్త సత్య ప్రవచనాన్ని పదే పదే గుర్తు చేసిన కవిత్వం, బి.వి.వి ప్రసాద్ గారి "ఆకాశం".

"ఆకాశం" చదివాక, అలతి పదాలతో, లోతైన భావాలను పలికించడం ఇంత తేలికా అని అనిపిస్తే, ఆ తప్పు మీది కాదు. కానీ, జీవితపు లోతులు తెలియకుండా, ఈ కవిలా ప్రగాఢమైన తాత్వికతను నరనరాల్లో నింపుకునే ఆలోచనేదీ లేకుండా, అవే పదాలను ఇటుకలు పేర్చినట్లు పక్కపక్కన పేరిస్తే అదీ కవిత్వమే అవుతుందనుకోవడం మాత్రం అపరాథమే అవుతుంది. అందుకే, ఈ సంపుటిని చదివే ముందు, ప్రసాద్ గారి సాహితీ నేపథ్యం కొంత తెలిసి ఉండటం లాభించే విషయమవుతుంది.

(జనవరి - మార్చి 2012 జయంతి త్రైమాసిక సాహిత్య పత్రికలో బి.వి.వి గారి నుండి సాహిథ్య నేపథ్యాన్ని, "ఆకాశం" రచన వెనుకనున్న ఆలోచనలను రాబట్టిన చర్చలో భాగం - )

09 September, 2012

చిలుకలు వాలే చెట్టు

పరుగాపి నిలబడ్డ ప్రతిసారీ
పసితనం పసందైన జ్ఞాపకాలతో
మానసాన్ని పెనవేసుకుపోతుంది
అప్పుడు సంతసపు సంద్రములో
తీరం గురించి తపన లేని వాడిలా,
హాయి కెరటాల తేలిపోతుంటాను.

ఇంకొన్ని సార్లు ఏమీ తోచని ఏకాంతంలో
నా స్వార్థ చింతనకు లోబడ్డ  నిర్ణయాలేవో
స్వాంత సరోజాన్ని రేకులుగా విడదీస్తుంటే
కల్లోల కడలిలో మార్గం తప్పిన సుమనస్సునై
ఆసరా ఇవ్వగల పట్టుకొమ్మకై అన్వేషిస్తూ
ఆర్తిగా నిరీక్షిస్తుంటాను.

10 August, 2012

"నిర్వికల్ప సంగీతం"- వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు


విమర్శలకు, విశ్లేషణలకూ దోసిలి ఒగ్గి నిల్చోవడం, నా దృష్టిలో కవిత్వపు లక్షణమే కాదు. కనుక, ఈ వ్యాసం నేనెంతగానో అభిమానించే ఒక పుస్తకానికి ఆత్మీయ పరిచయమే తప్ప వేరొకటి కాదు.

సాహితీ ప్రక్రియలన్నింటిలోకీ నాకు సమున్నతంగా కనిపించేది కవిత్వం. కథలు, కథానికలు గురించి బాగా వ్రాశారనో, వ్రాయలేదనో, మరింత మెఱుగ్గా వ్రాసేందుకు అవకాశముందనో తేలిగ్గా చెప్పేయగలం కానీ, కవిత్వం దగ్గరకొచ్చేసరికి, ఈ లెక్కలేవీ సరిపోవు. ప్రతిపాదించబడ్డ సిద్ధాంతాలూ, కవితలంటే ఇలానే ఉండాలన్న సంకుచిత భావాలూ, పదాడంబరాలకు ప్రజలు పెట్టుకున్న తప్పుడు తూనిక రాళ్ళు, అన్నీ, ఇవన్నీ కవితను చదవడం పూర్తయిన క్షణంలో మనకు కలిగే అనుభూతి ముందు తేలిపోవాల్సిందే, ఆఖరు స్థానాలు పొందాల్సిందే!

కవి ఏ అంతర్మథనానికి లోనయ్యి కవిత్వాన్ని సృజించాడో, కవిని, ఆ అక్షరాలను అర్థం చేసుకుంటే తప్ప మనకు అవగతమయ్యే అవకాశం లేదు. మనకు చప్పగా తోచింది మరొకరికి మహాద్భుతంలా కనిపించవచ్చు. మనకు కంట నీరు తెప్పించిన పంక్తులు, వేరొకరికి తోచీ తోచని పదాల అల్లికలా కనపడవచ్చు. ఒక్కోసారి సదరు కవికే తాను చెప్పదల్చుకున్నది చెప్పగలిగానా లేదా అన్న సందేహమూ కలుగవచ్చు - నా కవితలో నిజంగా ఇంత భావవైశాల్యం ఉందా అని తత్తరపడనూవచ్చు.

అయితే, నాకు సంబంధించినంతవరకూ, ఇవన్నీ పాఠకులకు అనవసరమైన విషయాలు. (సాధికారంగా విమర్శలు చేయగల సాహితీవేత్తలకు మాత్రమే మినహాయింపు). కవితలు వ్రాయడంలో మనిషి మనిషికీ శైలి మారుతూ పోయినట్లే, కవితను చదవడమూ, అనుభవించడమూ కూడా ప్రతి పాఠకునికీ ప్రత్యేకమైనవే. ఇది నేను బలంగా నమ్మిన కారణానికేమో, మరికాస్త ధైర్యంగా ముందడుగు వేసి, కవితల అందం ఇనుమడించేది, అందులోని సౌందర్యాన్ని దొరకబుచ్చుకు అనుభవించగల పాఠకుల వల్లనే నని మిత్రులతో అంటూ ఉంటాను.

09 August, 2012

ఊహలకందని బహుమతులొస్తే...


"నాకు ప్రైజులన్నా, సర్ప్రైజులన్నా చిరాకు" అని మొహమంతా ముడుచుకుని చెప్పే బ్రహ్మానందం మున్ముందుగా గుర్తొచ్చేస్తాడేమో మీ అందరికీ! :). నాకు మాత్రం ఆ రెండూ భలే ఇష్టం. "వేళ కాని వేళా.." ఎవరో మన ముందుకొచ్చి ఊహించని రీతుల్లో సంబరపెట్టి ఉబ్బితబ్బిబ్బవుతున్న మనను చూసి మనసారా నవ్వేస్తోంటే, ఆ నవ్వుల వెన్నెల్లో తడవాలనుకోని వారెందరుంటారు ? తడి తడి చూపుల మరకలు తుడుచుకుని, విస్మయమంతా మెల్లగా లోలోపల దాచుకుని, విప్పారే పూబాలలమై కళ్ళెత్తి చూస్తుంటే లోకం ఎంత స్వచ్ఛంగా కనపడుతుందో కదూ!

ఒక వయసొచ్చే దాకా, ఇంట్లో చిన్నపిల్లలుగా పుట్టిన నాబోటి వారికి, తీసుకోవడమే తప్ప ఇవ్వడమంటే ఏమిటో తెలిసే అవకాశమే ఉండదు. ఏదైనా ఇవ్వకపోతే అరిచి గోలెట్టడం, ఆ పంతాన్నెవ్వరూ పట్టించుకోకపోతే కాసేపు బెంగపడ్డట్టు నటించి నిద్దరోవడమూ తప్పిస్తే, ఇవ్వడం గురించి అన్నన్ని ఆలోచనలూ ఏమీ ఉండేవు కావు.

చిన్నప్పుడు త్యాగాలంటే ఏం ఉంటాయి ? అరిటాకు కంచం కోసం ప్రతిరాత్రీ యుద్ధం చేయకుండా అక్కకి ఇచ్చేయడం; అమ్మ దుప్పట్లో అక్క కంటే ముందు దూరిపోయి, తల మాత్రం బయట పెట్టి వెక్కిరించే అలవాటుని అప్పుడప్పుడూ మానుకోవడం; సన్నటి సెగ మీద గులాబీ రంగులోకి వచ్చేదాకా మరగ కాచిన పాలతో, కాఫీ పొడి ధారాళంగా వేశాక వేడి వేడి నీళ్ళు తాకీ తాకగానే బొట్లు బొట్లుగా క్రిందకి జారే అమృతం లాంటి డికాషన్ తో, పొగలు కక్కుతున్న అమ్మ చేతి కాఫీను అర చేతుల మధ్య పెట్టుకుని, ఆదివారం ఈనాడు కథను చదవడం దేనికీ సాటి రాదని తెలిసినా, అమ్మ కోసం త్యాగం చేయడం; ప్రతి నెలా ఒకటో తారీఖు పరిపరి విథాల మెప్పించి సాధించిన "పాకెట్ మనీ"ని మట్టి కుండలో నింపుకుని గలగలలాడించి చూసుకుంటుంటే, నెల చివర్లో నాన్నగారు వచ్చి, వడ్డీతో సహా ఇచ్చేస్తానని నమ్మబలికితే తలాడించి ఉన్న డబ్బులన్నీ ఇచ్చేయడం; బెదురుతూ బెదురుతూనే బిట్‌పేపర్ చూపించమని అడిగిన నేస్తానికి ధైర్యం చేసి జవాబులు చెప్పేయడం.

04 July, 2012

కాంచీపుర క్షేత్ర వైభవం


చిన్నప్పుడు "కంచి" అని ఎవరైనా అనగానే, "కంచి కామాక్షి పలుకు, మధుర మీనాక్షి పలుకు, కాశీ విశాలాక్షి పలుకు.." అంటూ బిగించిన పిడికిలి నుదుటి మీద పెట్టుకుని, కళ్ళు మూసినట్టు నటిస్తూ "సోది" చెప్పడానికి సిద్ధపడేవాళ్ళం. పాతికేళ్ళ క్రితం మా అక్క, అమ్మ చీర చుట్టుకుని, కొప్పు పెట్టుకుని, ఈ "పసి"డి పలుకులను బడిలో అప్పజెప్పి ఓ బహుమతిని నెగ్గించుకున్నప్పుడు తీసుకున్న ఫొటో, ఈ రోజుకీ తన బాల్యపు స్మృతుల్లో భద్రంగా నిలిచే అనుభవమే. కాలి మీద బల్లి పడిందని చెంగు చెంగున ఎగిరి గందరగోళం సృష్టిస్తున్న చిన్న పిల్లలను నిలువరించి, కాసిన్ని పసుపు నీళ్ళు తలపై జల్లి, కంచి వెళ్ళొచిన వారెవరింటికైనా పంపి, తాకి రమ్మనడం తెలుసు. తాకితే ఏమవుతుందో తెలీదు. శ్రీకాళహస్తిలో ఉండే నా ఆత్మీయ మిత్రులొకరి ఇంటికి వెళ్ళి వచ్చేస్తునప్పుడు, నెమలిపింఛం రంగు పట్టుచీర వాళ్ళమ్మగారు ఆప్యాయంగా కానుకిచ్చి, "ఇదుగో బంగారు తల్లీ, కంచి నుండి ప్రత్యేకంగా తెప్పించిన చీర! కామాక్షి అనుగ్రహంతో త్వరగా పెళ్ళి కుదిరి, ఆ కంచిలోనే పెళ్ళి పట్టుచీర తీసుకునేందుకు తప్పకుండా రావాలి సుమా" అంటూ ఆశీర్వదించి పంపిస్తే, ఆ కలనేత చీర సొబగులన్నీ అబ్బురపడుతూ తడిమి చూసుకున్న మధుర జ్ఞాపకమొకటి రెప్పల వెనుక ఇంకా రెపరెపలాడుతూనే ఉంది.

ఇలా అడపాదడపా వినడమే తప్ప, ప్రయాణానికి పూర్వం కంచి గురించి నాది నిజంగా మిడిమిడిజ్ఞానమే! కాంచీ క్షేత్ర వైభవం ఏ కాస్తా తెలుసుకోకుండానే అక్కడికి వెళ్ళినా, ఆ "కంజ దళాయతాక్షి కామాక్షి -కమలా మనోహరి త్రిపుర సుందరి" దర్శనం అయిపోయాక మాత్రం తెలివొచ్చినట్లైంది. తెల్లవారు ఝామున అభిషేకానికి వెళ్ళామేమో, ధారలుగా పడుతూన్న పసుపు నీళ్ళు అమ్మవారి విగ్రహానికి అభిషేకం చేస్తుంటే, రెప్ప వాల్చకుండా చూస్తున్న అందరికీ అనిర్వచనీయమైన అనుభూతి కలిగింది. అటుపైన తెరల చాటున క్షణాల్లో చేసిన అలంకారం, మమ్మల్ని ముగ్ధులను చేసి, మనసులో ఇతఃపూర్వం ఉన్న ఆలోచనలన్నీ నిర్ద్వంద్వంగా చెరిపి వేసింది. "చంచలాత్ముడేను యేమి పూర్వ - సంచితముల సలిపితినో.. కంచి కామాక్షి నేను నిన్నుపొడగాంచితిని.." అంటూ మనసులో కీర్తించుకోవడమే కర్తవ్యమైన దివ్య క్షణాలవి.

20 June, 2012

విరహితమ్

పడమటి కొండల గుండెల్లో
ఒద్దికగా ఒదుగుతున్న సూరీడిని
రైలు కిటికి ఊచలకానిన కళ్ళు
దిగులుగా దాచుకుంటున్నాయి.

కలిసినట్టున్న పట్టాలను క్షణాల్లో విడదీస్తూ
నిశ్శబ్దపు పెదవులను శృతిలయల్లో కదిలిస్తూ
విషాద వియోగ విరహ భారాల స్పృహ లేక
జోరుగానే సాగుతోందీ రైలుబండి పరుగు.

బికారి నోట ముక్కలైపోయిన పదాలుగా
ఉండుండీ తాకుతోన్న ఓ విరహ గీతం
ఆకాశపు ఆవలి ఒంపులో ఒణుకుతూ
మిగిలున్న వెలుగుల్లో ముక్కలవ్వని నక్షత్రం

నాకీ నిశీథిలో
మరింకేం గుర్తుకు తేగలవు?

విడివడిన నీ అరచేతి వేళ్ళనీ
ఆగీ ఆగీ ఆఖరకు ఓడిన కన్నీటి బొట్లనీ
రాతిరిలో తడుస్తోన్న గ్రీష్మపు గాలి
జ్ఞాపకాలేమోననుకుని మోసుకొస్తుంటే..

చుట్టూ చీకట్లు పరుచుకుంటున్నా
కళ్ళల్లో సాయంకాలపు సూరీడి ఎరుపలాగే...
తడిగా!

18 June, 2012

వెన్నాడే అద్భుతాలు

కొండరాళ్ళ మీద
జారుడు బల్లాటలో
ఒకరినొకరు తోసుకునే
చినుకు కన్యలు

వెన్నెల పరుగులకు
వెనుకెనుక పడుతూ
పట్టు చిక్కాక పకపక నవ్వే
సెలయేటి నురగలు

వెలుగు పూలు జల్లే సూరీడికై
రాతిరంతా రహస్యంగా శ్రమించి
రంగవల్లులతో ఆహ్వానం పలికే
గగనపు లోగిలి

అరుణ వర్ణ ప్రభాతాల్లో
చినుకుల చిలిపితనంతో
సెలయేరల్లే తుళ్ళిపడే నన్ను
బంధించి నిలబెట్టే -నువ్వు - నీ నవ్వు!!

04 June, 2012

శృంగేరీ..సౌందర్యలహరీ!


చూసే కనుదోయి అభిప్రాయాల అల్పత్వం దగ్గరే ఆగిపోకుండా, మనసును తాకి పరవశింప జేసే సౌందర్యాన్ని అణువణువునా నింపుకున్న ప్రదేశాలు అదృష్టవశాత్తూ మన దేశంలో ఇంకా చాలానే మిగిలి ఉన్నాయి. వెర్రి పోకడల నవనాగరికత నీడలు పడని, కాలుష్యమింకా తెరలను పరువని నిష్కల్మష పుణ్యస్థలమైన శృంగేరి శారదా పీఠం తప్పకుండా అదే కోవకు చెందుతుంది.

జాతి వైరాన్ని మరచి ఒక పాము కప్పకు తన పడగ చాటున నీడనిచ్చిన మహత్తరమైన ప్రదేశంలో ఒక్కసారైనా కాలు మోపాలన్న ఆశా, అద్వైతాన్ని నలుదిశలా ప్రచారం చేసి, సనాతన భారతీయ ధర్మోద్ధరణ గావించిన శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు ఈ ప్రదేశంలో ప్రతిష్ఠించిన శారదా పీఠాన్ని దర్శించుకుని ఒక రెండు రోజులు హడావుడి లోకానికి దూరంగా, ప్రశాంతంగా గడపాలన్న కోరిక - తొలుత ఈ రెండే మా అకస్మాత్తు ప్రయాణానికి ప్రేరణలు. అయితే, అనుకోని వరాల్లా, అక్కడ ఉన్న రెండు రోజుల్లోనే ముందు వినని, చదువని (చదివినా ఇంత మనోహరంగా ఉంటాయని ఊహించని) మరికొన్ని ప్రదేశాలు కూడా చూడగలిగాము. అదృష్టమేనేమో కానీ, బెంగళూరు దాటి సగం దూరం ప్రయాణం చేసినప్పటి నుండీ వాన పడే ముందు ఉండే అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణం, శృంగగిరి పీఠం ఇంకా చేరకుండానే మనఃస్థితి మొత్తాన్నీ మార్చేసింది. మలుపుల మయమైన ఘాట్ రోడ్ మీద కిటికి పక్కన కూర్చుని చేసిన ప్రయాణం, ఎంత వెనక్కు తోసినా మొహమంతా పరుచుకునే జుత్తు, చెవుల్లోకి సన్నని హోరుతో దూసుకెళ్ళే గాలి, కళ్ళకు హాయి గొలిపే చిక్కటి పచ్చదనం ప్రయాణంలో తొలి ఘడియల అనుభవాలు.

శృంగగిరి అడవి మధ్యలో ఉన్నట్టుంటుంది. నాకు సహజంగానే అడవి ప్రాంతాల పట్ల మక్కువ ఎక్కువ. అందునా పచ్చందనాల కౌగిళ్ళల్లో ఒదిగి హొయలొలికించే చిగురాకులలోనూ, చిరుజల్లుల తాకిడికి తడిసి తల విదుల్చుకునే లేలేత కుసుమాల కదలికల్లోనూ మానవ మేధస్సుకు అంతు పట్టని మార్మిక సౌందర్యమేదో మనసులకు ఎర వేసి లాగేస్తుంది. కాలాలను కట్టి పడేసి, బాహ్య స్మృతి విముక్తులను చేయగల అదృశ్య శక్తేదో ఆ అడవి తల్లి ఒడిలో మాత్రమే భద్రంగా ఉంది.

07 April, 2012

నా ఆలోచనల్లో - "చివరకు మిగిలేది"


** తొలి ప్రచురణ మాలిక పత్రిక ఉగాది సాహిత్య సంచికలో 

వందేళ్ళ జీవితాన్ని చవిచూచిన వృద్ధులైనా, విద్యా సాగర సంచితాన్ని ఔపాసన పట్టిన అగస్త్యులైనా, సన్యాసులైనా, సంసారులైనా సమాధానం చెప్పే ముందు పునరాలోచించుకోదలచే ప్రశ్న ఒకటుంది . అది "చివరకు మిగిలేది" ఏమిటన్నది. సరిగ్గా దీనినే నాందీ వాక్యంగా ఎన్నుకుని, తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో తొలి మనో వైజ్ఞానిక నవల గానూ, తెలుగు తల్లి కీర్తి కిరీటంలో వెలుగులీనే మరకతమణి గానూ నిలువగల నవలగానూ పేరొందిన రచన చేశారు బుచ్చిబాబు.

సందిగ్థ  స్థితుల్లో సద్వివేకాన్ని సాయమడిగి, సరైన సమయంలో జీవితాన్ని అల్లకల్లోలాల నుండి బయట పడవేయగల నిర్ణయం తీసుకోలేకపోవడమే మానవ జీవితానికి సంబంధించిన అతి పెద్ద విషాదం. దయానిథి జీవితమంతా అటువంటి విషాదమే నిండి ఉన్నట్టు నాకనిపించింది. కథ మొత్తం చెప్పను కానీ - వ్యాసం నిడివిని దృష్టిలో ఉంచుకుని కథలోని పాత్రలను కొద్దిగా పరిచయం చేస్తాను.

కోమలి, ఇందిర, అమృత ఈ పుస్తకంలో ప్రముఖంగా కనపడే స్త్రీ పాత్రలు. దయానిథి, "చివరకు మిగిలేది" నాయకుడు. తన తల్లి నైతికత మీద బాల్యం నుండీ ఎన్నో మాటలు వింటూ పెరగడం చేత, అతని మనస్సులో ఒక విథమైన అల్లకల్లోల స్థితి నెలకొని ఉంటుంది. సంఘంలో కలివిడిగా తిరగలేని, అందరికీ దగ్గరవ్వలేని అంతర్ముఖుడి వంటి మనస్తత్వంతో పెరుగుతూంటాడు. పరిస్థితుల ప్రభావము వల్ల ఇతనికి ఇందిర అనే ఆమెతో పెళ్ళవుతుంది. ఆ పెళ్ళి మూణ్ణాళ్ళ ముచ్చటై ఇందిర అతన్ని వదిలి వెళ్ళిపోతుంది; ఆరోగ్య సంబంధిత కారణాల వల్ల కొన్నాళ్ళకి కన్ను మూస్తుంది.

అమృతం దయానిథికి మరదలి వరుస. తల్లి తరువాత దయానిథి పట్ల అంత దయతోనూ, అనురాగంతోనూ ఉన్న వ్యక్తి కనుక, ఆమె అంటే అవ్యక్తానురాగం ఉంటుంది . అయితే, అనుకోని సందర్భంలో, వీళ్ళిద్దరి మధ్యా శారీరక సంబంధం ఏర్పడి, అది అతన్ని మానసికంగా దెబ్బ తీస్తుంది; అతనిలోని నైతికతను ప్రశ్నిస్తుంది. తన తల్లి చేసిందని చెప్పబడే అదే తప్పు, తానూ చేసి, మరొక స్త్రీని, తద్వారా ఆమె కుటుంబాన్ని మళ్ళి సంక్షోభంలోకి నెట్టానా అన్న మథన ఉదయిస్తుంది. అయితే, అమృతం గుండె దిటవు కల్గిన మహిళ. చేసిన దానికి వగచడం, గతాన్ని చూసి విలపించి పశ్చాత్తాపపడడం, ఆమె నైజం కాదు. దయానిథి ద్వారా బిడ్డను పొందినా, అతను ఇంటికి వచ్చినప్పుడు ఏమీ ఎఱుగనట్టే, అసలేమీ జరగనట్టే నింపాదిగా కబుర్లు చెప్పి అతన్ని సాగనంపుతుంది. ఇది, దయానిథికి కాస్త ఊరట నిచ్చిందనే చెప్పవచ్చు. ఈ కథ మొత్తంలో, ప్రతీ సారీ తన అద్భుతమైన సంభాషణలతో, నచ్చింది నచ్చినట్టు చేయగల తెగువతో, "ఈ క్షణం"లో బ్రతకగల తాత్విక నైజంతో నన్ను వలలో వేసుకున్న జాణ నిస్సందేహంగా అమృతం పాత్రే!

ఇక మూడవ పాత్ర కోమలి. దయనిథికి ఆమెపై ప్రేమో, వాంఛో తేల్చుకోరాని అభిమానం. తల్లి బలవంతం చేత, డబ్బుకు లోబడి ఒక ధనవంతునితో వెళ్ళిపోతుంది కోమలి. అయితే, అక్కడ ఇమడలేక, తిరిగి దయానిథి చెంతకే చేరుతుంది. కోమలి పట్ల ఎంత మమకారం ఉన్నా, ఆమెను పెళ్ళి చేసుకోడు, పరిథులు దాటి వారిరువురూ ఒక్కటవ్వాలనుకోడు.  దానికి కారణాలు, కోమలితో అతని అనుబంధం ఆఖరుగా చేరిన తీరం, "చివరకు మిగిలేది" ఏమిటన్న అతన్ని వెంటాడిన ప్రశ్నకు, చిట్టచివరకు దొరికిన సమాధానం, ఇవన్నీ ఆఖరు అధ్యాయంలో చదవగలం.

ఇదీ, పొడి పొడి మాటల్లో, నా మాటల్లో, ఈ నవల కథ.

*****************************************

భార్యా భర్తల మధ్య పొరపచ్చాలు, జీవితాన్ని ప్రేమించగల పడతి కోసం కుటుంబ కట్టుబాట్లను ధిక్కరించైనా సరే, ముందడుగు వేయాలనుకోవడం, తదనంతర ఘర్షణలూ - ఇవి కాలాలకతీతంగా రచయితలను ఆకర్షించే కథా వస్తువులు. 

నిజానికి మనం చదివి వదిలేసిన పుస్తకాల్లోని పాత్రలు, మన గతంలో కలిసిపోయిన వ్యక్తుల జ్ఞాపకాలను తట్టి లేపడం అనేది తఱచుగా జరిగే ప్రక్రియే. అలాగే ఒక రచనలోని పాత్రల చిత్రీకరణ, మరొక రచనను/పాత్రను గుర్తు తేవడము కూడా అసహజమైన విషయమేమీ కాదు. "చివరకు మిగిలేది"లోని కొన్ని పాత్రలను, బహుళ ప్రాచుర్యం పొందిన కొన్ని రచనల్లోని పాత్రలతో పోల్చి చూడడం రెండు దశాబ్దాల క్రితమే జరిగింది. ముఖ్యంగా విశ్వనాథ వేయి పడగలతోనూ, చలం రచనల్లోని స్త్రీ పాత్రలతోనూ, షేక్స్‌పియర్ హామ్లెట్ నాటకంతోనూ, "చివరకు మిగిలేది" పాత్రలను దగ్గరగా పరిశీలించి చూసిన వారున్నారు. ఈ మాటలను ఇంతకు ముందే సాహితీ మిత్రుల వద్దా, ఆత్మీయుల దగ్గరా విని ఉండడటం, దాదాపు ఒకే కాలంలో, చివరకు మిగిలేది - అమీనా - వేయి పడగలు చదివే అవకాశం రావడం, ఈ పాత్రల్లోని సారూప్యాలను పైపైన స్పృశిస్తూ ఈ వ్యాసం రాసేందుకు నాకు ప్రోద్బలాన్ని అందించాయి.

*********************************

"నా కొరకు చెమ్మగిల నయనమ్ము లేదు.." అని "కృష్ణపక్షం"లో వేదన పడతారు దేవులపల్లి. ఈ ప్రేమించలేకపోవడమే, "చివరకు మిగిలేది"లో ఆసాంతమూ ప్రథానంగా కనపడుతుంది. బుచ్చిబాబు మాటల్లోనే చెప్పాలంటే, " ప్రేమించలేకపోవడం ఒక్కటే ఈ నవలలో వస్తువు కాదు. జీవితంలో "చెడుగు" -ముఖ్యంగా పెద్దవారి తప్పిదాలు, చిన్నవాళ్ళ జీవితాలను ఏ విధంగా వికసించనీయకుండా, పాడు చేసింది..ఇది కూడా ఒక ప్రథానమైన అంశమే!". అలాగే ముందుమాటను బట్టి, వ్యక్తిగతమైన విముక్తి ఈ నవలకి ప్రేరణగా పాఠకులకు అర్థమవుతుంది.

వివాహాలు సాఫల్యతనూ సంపూర్ణత్వాన్నీ పొందడానికి, ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య పరస్పర ప్రేమభావం, సడలని నమ్మకం, వ్యక్తావ్యక్త అనురాగాలూ ఆవశ్యకాలు. అయితే వీటితో బాటు, ఇరు కుటుంబాల మధ్య సహృద్భావాలు, దంపతుల మధ్య సాంఘిక ఆర్థిక తారతమ్యాలను గుర్తు చేసి పొరపొచ్చాలను సృష్టించని తల్లిదండ్రులు, బంధువుల పాత్ర, ఆ కాలంలోనూ - ఈ కాలంలోనూ కూడా తీసిపారేయలేనివిగా కనపడుతున్నాయి. వివాహం పట్ల మొదటి నుండీ విముఖత కలిగినవాడు దయానిథి. తన తల్లి ద్వారానైతేనేమి, తాను చూసిన లోకపు పోకడల వల్ల నైతేనేమి, అతనెన్నడూ పెళ్ళి అనే పంజరంలో చిక్కుకోదలచినట్లుగా కనపడడు. తన తండ్రి పదే పదే తల్లి ప్రస్తావన తెచ్చి, కోమలి విషయమై నిగ్గదీస్తూ, "నీకెందుకు పెళ్ళి సంబంధాలు రావడం లేదో తెలుసుకున్నావా?" అని ప్రశ్నించినప్పుడు, దయానిథి " నాకేమీ బెంగ లేద"ని నిర్వికారంగా చెప్పగల్గుతాడు.  చిట్టచివరికి కేవలం తండ్రి నిర్ణయానికి తలొగ్గి ఇందిరను పెళ్ళి చేసుకున్నా, వారిద్దరి మధ్యా ప్రేమ చిగురులు తొడగగల అవకాశాలు కానఁగరావు.  తండ్రి మాట పట్టుకుని ఇందిర వెళ్ళిపోతుంది. దయానిథి తిరిగి ఆమెను తన వద్దకు తెచ్చుకునే ప్రయత్నాలేమీ చేయడు. మళ్ళీ ఆమెను చూసింది ఆఖరు నిముషాల్లోనే! ఇందిర - వివాహ వ్యవస్థను పూర్తిగా తృణీకరించిందని అనుకోలేం! ఆమె అటువంటిదే అయితే, కేవలం వివాహ బంధాన్ని నమ్ముకుని తన జీవితపు చివరి క్షణాల్లో దయానిథికి చేరువ కాదు. ఆమెలోని ఈ అర్పణ బావం దయానిథికి అర్థమయ్యేసరికి ఆలస్యమైపోవడమొక కఠోర వాస్తవం.

నిజానికి వాళ్ళిద్దరి మధ్యా అపురూపమైన బంధమన్నది ఏ నాడూలేదు. ఇందిర మరణించే ముందు క్షణాల్లో దయానిథి ఆమెను చూడడానికి వెళ్ళినప్పుడు, ఇందిర బయల్పరచిన ప్రేమ, ఎదురుచూపులు ఫలించినందుకు ఆమెలో కలిగిన ఆనందం, ఇవన్నీ దయానిథిని అణువంతైనా కదిలించవు.

ఇది బుచ్చి బాబు మాటల్లో చదవడం ఇంకా బాగుంటుంది - " దయానిథి ఇందిరతో కలిసి ఉన్నప్పుడు గుండెలూ గుండెలూ విశ్వగానంతో మేళవించి కలిసి కొట్టుకోలేదు. అన్ని నదులూ కలిసిపొయ్యే మహాసముద్రంలాంటి ప్రేమ ప్రవాహంలో వారి రక్తాలు వేరువేరుగానే ప్రవహించాయి. <....> పాటలు, పద్యాలు, యజ్ఞాలు. యాగాలు. క్రతువులు - ఎన్ని చేసినా, చందమామ అంతకంటే ఎక్కువగా ప్రకాశించదు. గాలి అంతకంటే జోరుగా వీయదు. కెరటాల సంఖ్య పెంచుకోలేదు సముద్రం. ప్రేమించదు మానవ హృదయం" - అక్షర సత్యాలే కదూ! ప్రేమ మొగ్గ తొడిగేందుకు హృదయాంతరాల్లో కలిగిన భావోద్వేగ సంచలనమే తప్ప, ఈ సృష్టిలో మరేదైనా ఏనాటికైనా సాయపడుతుందా?

విశ్వనాథ వారి వేయిపడగలులో, అరుంధతి సైతం మొదట్లో భర్త పట్ల వ్యతిరేక భావాలను కలిగి ఉంటుంది. అక్కడ అరుంధతికీ, ఇక్కడ ఇందిరకూ, ఈ విధమైన భావాలు కలుగజేయడంలో పుట్టింటి వారి పాత్ర కాదనలేనిది. అయితే, అరుంధతికి, మనసు మార్చేందుకు, మగని ఆదరణలో స్త్రీ పొందగలిగిన ఐశ్వర్యాన్ని అర్థమయ్యేలా చెప్పేందుకు, రాజేశ్వరి పాత్ర ఉంది. అటువంటి తోడు దొరక్కపోవడం, దయానిథి -ఇందిరల ప్రేమకథను విఫల ప్రణయంగా మార్చివేసింది. 

"హృదయములో సముద్ర మథన వేళ క్షీరసాగర గర్భగత తరంగముల నుండి చంద్రుడావిర్భవించినట్లు ఒక మహదానంద రేఖ పొడసూపెను. అతడామె వంకనే చూచుచుండెను. ఆమె తల ఎత్తి యతనిని చూచెను. "వ్యాకరణ దోషము లెఱుగని యా కన్నులలోని భాష యేమో, అపండితులగు వా రిద్దఱకు చక్కగా నర్థమై.." అంటూ సాగే "వేయిపడగలు" కథనంలో, ధర్మారావు- అరుంధతిల మధ్య మెల్లగా వెలుగుజూసిన సౌహార్దము, వీగుతున్న అవిశ్వాశాల మధ్య వైదొలగుతున్న అనుమానాలూ - వెల్లివిరుస్తున్న వలపు భావనలూ మనలో కూడా హర్షాతిరేకాన్ని కలిగిస్తాయి.

దురదృష్టవశాత్తూ, "ఓసి పిచ్చి పిల్లా! మగడేమున్నదే? నీ వెట్లు చెప్పిన అట్లు వినెడి వాడు. చెప్పెడి నేర్పులో నున్నది కాని;" అంటూ సుద్దులతో మనసు మార్చగల రాజ్యలక్ష్మి లాంటి పాత్ర లేని లోటే, ఇందిరనూ -అరుంధతినూ భిన్న నాయికలను చేశాయని తోస్తుంది.

******************

తీవ్రమైన భావావేశం, తనకు తప్ప వేరెవ్వరికీ అర్థం కానీ ఆరాటాలూ - మనస్సాక్షి ననుసరించి ఏదైనా చేయగల్గిన స్వేచ్ఛ - దానికై తపన - ఇవన్నీ బుచ్చిబాబు కంటే ముందే సాహిత్యంలో పొందుపరచిన రచయితలు మనకున్నారు. సారూప్యాల రీత్యా చూస్తే, "చివరకు మిగిలేది"లోని కోమలి పాత్ర, నేను ఇటీవలే చదివిన చలం "అమీనా"ను పదే పదే నాకు గుర్తు తెచ్చింది.

కోమలీ, అమీనా ఇద్దరూ ప్రకృతి ఒడిలో హాయిగా ఆడుతూ పాడుతూ స్వేచ్ఛగా మసలే పల్లె జీవులు. ఇద్దరికీ సమస్యలూ, సందేహాలూ లేవు. బాధ్యతల పట్ల భయం లేదు. జీవితాన్ని ఆస్వాదించే గుణాన్ని, వారి చుట్టూ ముసురుకున్న క్లిష్ట పరిస్థితుల పట్ల ఒక విధమైన నిర్లక్ష్యాన్నీ - ఈ రెండు పాత్రల చిత్రీకరణల్లోనూ స్పష్టంగా చూడగలం.

"అట్లా గడ్డిపోచల మధ్య గంతులేస్తూ ఆకాశాన్నీ, భూమినీ బుజ్జగిస్తూ స్నేహం చేసుకుంటూ ఉండవలసిన వ్యక్తి కోమలి. ఆమె నిజస్థానం అది. పుట్టినిల్లు పచ్చగడ్డి. అత్తిల్లు ఆకాశం. సర్వీ చెట్లు వానాకాలంలో పీల్చుకున్న వర్షం నీటిని ఈనాడు మెల్లమెల్లగా వదులుతూ కోమలిని మధ్య కూచోబెట్టి తలంటుపోస్తుంది. గాలి సిగ్గులేని పిచ్చి పువ్వుని బలవంతంగా తలలో అమరుస్తుంది. ఎర్రపువ్వులను బంధించుతున్న గడ్డిపోచలు గాలికి ఎండలో మెరుస్తూ లయగా ఆరబెట్టిన ఆకుపచ్చ పట్టుచీరలా, ఎండుకుని, కోమలిని చుట్టుకుంటాయి, ఆకలి దాహాలు లేని అయోమయపు ఆశదారుణాలు,  ఎరగని దైవత్వం, హద్దులు లేని అనుభవం ఆమె" -- అంటాడు కోమలి గురించి బుచ్చిబాబు.

అమీనా చలానికి ఒక చింకిరి తుంటరి, బంధనాలు లేని చేపలు పట్టుకునే ముసల్‌మాన్ బాలికగా పరిచయం. కోమలీ అలాంటిదే! కోమలికి దయానిథికీ మధ్య వారిరువురనూ చేరువ కానీయకుండా ఆమె తల్లి ఉంటుంది. ఇక్కడ అమీనాను చలానికి దూరం చేసి ఒక ముసలి వ్యక్తితో పెళ్ళి చేస్తుంది ఆమె తల్లి కూడా..! కానైతే, చివరికి సమాజానికి భయపడి, అయిష్టంగానే అమీనాతో కఠినంగా వ్యవహరించి ఆమెను దూరం చేసుకుని వగచే చలాన్ని చూస్తాం. కోమలి కూడా ఒక ధనవతుండితో వెళ్ళిపోయినా, అది తాత్కాలికమై, మళ్ళీ దయానిథిని చేరుకోగలగడం ఈ రెండు కథల మధ్యా ఉన్న వైరుధ్యం.

*****************************

"To be without some of the things you want is an indispensable part of happiness"  - అన్న రస్సెల్ మాటలను దయానిథి పాత్ర సంపూర్ణంగా వంటబట్టించుకున్నట్లు కొన్ని కొన్ని సన్నివేశాలు నిరూపిస్తాయి.

కోమలి పట్ల తనకున్న అపారమైన ప్రేమను, ఆకర్షణను, వ్యామోహాన్ని, శారీరక సంబంధంతో తుడిచిపెట్టుకోకుండా ఉండేందుకు అతడు పడే ప్రయాస ఈ విషయాన్నితేల్చి చెప్తుంది. అందని చందమామలా కోమలి అతని జీవితంలో ఒక అత్యున్నత స్థానంలో నిలబడాలని తపించిపోతాడు. అందుకు గానూ, కోమలి సహాయం తప్పనిసరి కనుక, ఆమెకు అతని ఆశ విడమరచి చెప్పే ప్రయత్నాలెన్నో చేస్తాడు. మొదటి అధ్యాయంలో తలుపు మాటు నుండి ఆమెను చూసి, వెనుతిరిగి వెళ్ళిపోవడం మొదలుకుని, కథలో చాలా చోట్ల ఈ తాపత్రయం కనపడుతుంది. ఆ రాత్రి ఆమెను చూసి, 

"ఏదో కాంతి కిరణం అతని చీకటి హృదయాన్ని మెరుపులా వెలిగించింది. కోమలి అతనిలోకి ప్రవేశించి అన్ని తలుపులూ మూసేసినట్లనిపించింది.ఎక్కడ తాకినా అన్ని రేకులూ ఊడిపోయే పుష్పం. వేలుతో తాకితే, అంతా వొడిలిపోతుంది, రంగులన్నీ పోతాయి. నశింపైపోతుంది. గొప్ప సౌందర్యం అనుభవం కాదు. గొప్ప సౌందర్యం అంటే అయిపోవడం కాదు. ఎల్లప్పుడూ "అవుతూండడం". హద్దులు లేనిది అనుభవం. గొప్ప సౌందర్యానికీ హద్దులు లేవు. రెండిటికీ శరీరం హద్దు కాదు -కాకూడదేమో!"

ఇలా తలచి, శరీరం ఉన్న మనుస్యులందరూ పిచ్చివాళ్ళేనేమోనని నవ్వుకుంటూ, కోమలిని కదిలించకుండా తలుపులు దగ్గరగా మూసి వెళ్ళిపోతాడు దయానిథి. అటుపైన "కాత్యాయని సంతతి" అధ్యాయం చివర్లో "జీవిత రహస్యం" విప్పి చెబుతున్నానంటూ దయానిథి కోమలితో సాగించే ఈ క్రింది సంభాషణలోనూ అవే ఛాయలు.

"నువ్వెందుకూ ప్రేమించడం..?"

"ప్రేమ పవిత్రమైనది..-"

"ఓస్!!"

"నిజం."

" మరి నా మీద కోరికెందుకు?"

"అది మనస్సుకి - ఇది శరీరానికి -అదైనా మీరు కాబట్టి."

"అలా వద్దు -అసలు కోర్కెలే వద్దు - ఇద్దరం ఇలాగే స్నేహంగా ఉందాం.ఏం? శరీరాల స్నేహం ద్వేషంగా మారుతుంది. ఆత్మలని చంపేస్తుంది-; అట్లా చేస్తే మనం అందర్లానే ఐపోతాం. అట్లా చేయకపోవడంలోనే ఉంది అందం. జీవితం వింతగా ఉంటుంది. బ్రతుకు మీద విసుగు పుట్టదు. గొప్ప గొప్ప పనులు చెయ్యొచ్చు"
***************
ఈ పుస్తకం ఎందుకు చదవాలి ?

నవలా సాహిత్యం మీద "చివరకు మిగిలేది" నెరపిన ప్రభావం తక్కువదేమీ కాదు. ఇది తెలుగులో తొలి మనో వైజ్ఞానిక నవల. దాని తాలూకు గాఢమైన శైలి ఈ పుస్తకంలో ఒక కొత్తదనాన్ని చూపెడుతుంది. బుచ్చిబాబు రచనలో జలపాతపు వేగమున్న కవిత్వ ధోరణి ఉంటుంది. ఆ ప్రవాహం క్రింద నిల్చుని దోసిళ్ళతో పట్టుకోగలిగే అనుభవమేదైనా కావాలనుకుంటే, రచనను ఓపిగ్గా చివరికంటా చదవాలి. నవలల్లో ఈ స్థాయిలో వర్ణనలు గుప్పించిన పుస్తకాలు లేవని అనలేం కానీ, సంఖ్యాపరంగా తక్కువ.

"రాతి శిథిలాల మధ్య ఉండవలసినది అమృతం. ఎక్కడో ఏ హంపీలోనో - అన్నీ రాళ్ళు- భగ్న ప్రతిమలు. ఒంటరిగా నిల్చిపోయిన స్థంభాలు ప్రేమ కోసం గుండె రాయి చేసుకున్న రాకుమారిలా విగ్రహాలు అన్ని శిథిలమైపోయి, ఏ అర్థరాత్రో అడుగుల చప్పుడూ, నిట్టూర్పు వినపడితే కదులుతాయేమో ననిపించే ప్రమాద స్థితిలో పడి ఉంటే వాటి మధ్య అమృతం కూచుని విషాదంలో నవ్వుతుంది. గడచిపోయిన అనుభవపు వైభవాలని తల్చుకుని, ఏడ్చి ఏడ్చి, అతీతం ఐనప్పుడు కన్నీరు చుక్కలు చుక్కలుగా రొమ్ముల మధ్య నుండి జారి ఈనాటి నదిగా ప్రవహిస్తోంది. తన దుఃఖం నదులై పొంగి పొంగి దేహాన్ని ముంచి వేస్తుంది -తప్పు! తను ఏడ్వకూడదు - విషాదంతో నవ్వుతుంది. ఆనాడు సౌందర్యం తన యాత్ర ముగించుకుని ఆమెను శిలగా మార్చివేస్తుంది. ఏ రాతిని నిట్టూర్పుతో కదిల్చినా అమృతం కలలో కార్చిన కన్నీరల్లే నీరైపోతుంది. "

ఈ వర్ణన గమనించారా, ఇది, అమృతాన్ని పాఠకులకు తొలిసారిగా పరిచయం చేస్తూ రాసినది కాదు. వేరొక పాత్రకి ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని వివరిస్తూ చెప్పిన కబుర్లు కావు. తనలో తాను ఏకాంతంలో సంభాషించుకుంటూ, తన జీవితంలోని స్త్రీలను విశ్లేషించుకునే ప్రయత్నంలో జారిపడ్డ పదాలివి. "ఎంతందంగా చెప్పాడు!" అనుకోకుండా , రెండో సారి చదవకుండా, నేను ముందుకు సాగలేకపోయిన మాట నిజం.

ఇదే కవిత్వ ధోరణి, కథనంలో చాలా చోట్ల ఇబ్బంది పెడుతుందన్న వాస్తవాన్ని మరొక్కసారి గుర్తు చెయ్యకపోతే, ఈ వ్యాసం సంపూర్ణం కాదేమో! ఈ కథ, కథనం వ్యక్తి స్వేచ్చ కోసం వెంపర్లాడే మనస్తత్వాన్ని చూపెడతాయి. ఆ క్రమంలో ఎన్నో దృశ్యాలు, ఎన్నో వచ్చిపోయే పాత్రలు, వాటి చిత్రీకరణలూ. జీవంతో సంబంధం లేకుండా, కంటికి కనపడ్డ ప్రతి దృశ్యానికి కామాన్ని ఆపాదించడం, నాకు వెగటు పుట్టించిన అంశం. మనుష్యుల్లో ప్రకృతిని దర్శించడానికి నేను వ్యతిరేకిని కాను కానీ, ఇతని వర్ణనల్లో అక్కడక్కడా ఏదో అసహజత్వం కొట్టొచ్చినట్టు కనపడుతుంది. నక్షత్రాల చూపుల్లో, మెరుపుల్లో, వర్ణనల్లో కామం..., "గడ్డిపోచలు కామంతో మసలడం", "విశ్వాన్ని ఆవులింతలో ఇముడ్చుకున్న విముఖత" తదితరాలు మచ్చుకు కొన్ని మాత్రమే! (ఇలాంటి "ఆవులింతలు" వర్ణనల్లో కోకొల్లలు! )

అత్యంత సున్నితమైన భావాలని, రసరమ్యమైన పదాలతో కూర్చి పాఠకులను కొత్త లోకాలకు తీసుకుపోయే సంభాషణలున్నట్టే ( కోమలి నిద్రిస్తుండగా చూసిన క్షణాల్లో, దయానిథిని మనసులో కలిగిన భావావేశాలకి ఎంచక్కని అక్షర రూపముందో చూడండీ క్రింద), చూసిన ప్రతి సన్నివేశానికి, ప్రతి వస్తువుకీ, వ్యక్తికీ ఒక ఉపమానాన్ని జోడించి తప్ప పరిచయం చేయలేని రచయిత నిస్సహాయత చదువరులను  తీవ్ర అసంతృప్తికి  గురి చేసే పుట లీ పుస్తకంలో చాలానే ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో ఇది పూర్తిగా ఒక బలహీనతగా బయటపడిపోయిందే తప్ప, కథనానికి ఏ ప్రత్యేక విలువను ఆపాదించలేకపోయినట్టు నాకనిపించింది. 

"ఇంటి కప్పు మీద నుండి జారిన వెన్నెల వెలుగు ఆమె నుదుటి మీద గీతలా పడుతోంది. ఆనాడు సౌందర్యం తన యాత్ర ముగించుకుని పవ్వళిస్తోంది. పరిమళం బరువుకీ రంగు ఒత్తిడికీ తట్టుకోలేక ఊడి పడిపోయిన అడవి పువ్వు. పర్వత శిఖరాన్నుంచి జారి పడిపోయిన మంచుముద్దలోని నిర్మలత్వం; నిశీధిలో సృష్టి వేసుకున్న మంటలో నడిజ్వాల అర్థరాత్రి జీవులు కన్న స్వప్నంలోని మూగ బాధ"

******************************

వ్యక్తిగత ఇష్టానిష్టాల్లో లీలా మాత్రంగా తొణికిసలాడే భేదాలే, ఒక్కోసారి పుస్తకాల పట్ల మన మౌలిక అభిప్రాయాలు వెలిబుచ్చడంలో కీలక పాత్ర వహిస్తాయని బలంగా నమ్మే వాళ్ళల్లో నేనొకతెను. బహుశా, అలాంటి అంచనాలేవో సరితూగని కారణం చేత, నేను ఈ పుస్తకాన్ని మొదటి చూపులో పూర్తిగా ప్రేమించలేకపోయాను. కొన్ని పుస్తకాలను పూర్తిగా అవలోకనం చేసుకునేందుకు, కథలోని ఆత్మను పట్టుకునేందుకు ఒకటికి రెండు సార్లు చదవడమే మంచి పద్ధతేమో!

ఈ పుస్తకానికి సంబంధించి నా తొలి పఠనానుభవాలను నిజాయితీగా చెప్పాలంటే, మొదటి పేజీ మొదలుకుని, ఆఖరు పేజీ వరకు, సహనాన్ని బ్రతిమాలి వెంట ఉంచుకుని మరీ చదివాను. కథ ఎటు పోతోందో అర్థం కాదు, విడిపోతున్న అధ్యాయాలు ఏ విషయాన్ని చెప్పదలిచాయో నన్న సందిగ్ధమూ, వాటిని నేను అందుకోగలిగానో లేదో నన్న సంశయమూ పదే పదే ఇబ్బంది పెట్టాయి. అయినప్పటికీ, కథనంలో చాలా చోట్ల కనపడే నెమ్మదితనం, కథను ఎటూ పోనివ్వని జడత్వమూ, కొన్ని కృతకంగా తోచే వర్ణనలూ వదిలేస్తే, "చివరకు మిగిలేది", వస్తు రీత్యా ప్రయత్నించి చూడాల్సిన పుస్తకమనే భావిస్తున్నాను. మలి పఠనాలు ఈ నమ్మకాన్ని మరి కాస్త బలపరిచాయి.

అనైతికాన్ని సమర్ధించలేక, నైతికత ఒడిలో సంపూర్ణంగా ఒదగలేక, ఒంటరితనం ముసుగులు తీయలేక విసుగు చెంది, క్షణికావేశంలో చేసిన తప్పులతో మధనపడి, తాత్వికతను నింపుకుని మనసును అల్లకల్లోలం చేసుకుని "చివరకు మిగిలేది" ఏమిటన్న ప్రశ్నకు సరైన సమాధానాన్ని ఇవ్వకుండానే ముగిసే ఈ నవల, నాయక పాత్రను, జీవితాన్నీ నిజాయితీగా అర్థం చేసుకోదలచిన వారికీ, కాల్పనికాల్లో కొత్త తరహా రచనను చూసేందుకు తపించే వారికీ నచ్చే అవకాశాలు మెండుగానే ఉన్నాయి. అలాగే, రచన పరమావథి ప్రతిసారీ ఒక పాఠాన్ని నేర్పడమే కానవసరం లేదని పునరుధ్ఘాటించే నవలగా, సర్వ స్వతంత్రంగా నిలబడగలదీ రచన.

బుచ్చిబాబు విడిగా ఏదైనా కవిత్వం రాసి ఉంటే, అది తప్పక చదవాలన్న కుతూహలం కలిగించిన పుస్తకం -"చివరకు మిగిలేది". ప్రయోగాత్మక రచనలకు పెద్ద పీట వేసే సహృదయత కలిగిన తెలుగు సాహితీ అభిమానులు, ఒక్కసారైనా ఓపిగ్గా చదివి సంతృప్తి పడవలసిన పుస్తకం.

***********************************************
చలం "అమీనా" గురించి నా పరిచయ వ్యాసం ఇక్కడ : http://www.madhumanasam.in/2011/09/blog-post_25.html

19 March, 2012

క్షమ వీరస్య భూషణం


దాదాపు నాలుగేళ్ళ క్రితం..నేను సింగపూర్‌లో ఉన్ననాటి సంగతి. ఒక ఆదివారం నాడు, ఏదో రిలీజ్ వర్క్ ఉండడంతో, నేనూ, నా ఒరియా రూమ్మేట్ కలిసి, ఆఫీసుకు వెళ్ళాం.సాయంకాలానికి అవ్వాల్సిన పని, రాతిరైపోతున్నా పూర్తవ్వలేదు. ఆ ఆఫీసు సన్‌టెక్ సిటీలో ఉండేది. దగ్గర్లోనే ఒక థియేటర్ కూడా ఉండేది. ఎలాగైనా రెండో ఆట వేళకైనా పని పూర్తి చేసుకుని, ఆ పూటకి అక్కడే ఏదో ఒకటి తినేసి, మెల్లిగా ఇంటికెళ్ళాలని మా ఆలోచన. సరే, రంగంలో ఉన్నది మా లాంటి మహామహులు కదా, పని పూర్తవ్వనని మొండికేసింది. చేసేదేం లేక, అనుకున్న ప్రకారం తినడం మాత్రం పూర్తి చేసి, ఒంటి గంటకో రెండింటికో టాక్సీ మాట్లాడుకుని ఇంటికి చేరాం.

సింగపూర్‌లో వర్షాలకు ఒక వేళాపాళా ఏమీ ఉండదు. మేఘాలకు నేల మీద బెంగ రాగానే కన్నీళ్ళు కార్చేసి ఆమె గుండెనీ తడి చేస్తాయి. ఆ రోజు కూడా సన్నగా జల్లులు పడుతున్నాయి. వీధి లైట్ల వెలుగులో కొద్ది కొద్దిగా మెరుస్తూ కనపడే జల్లులను చూస్తూ, ఆ అర్థరాత్రి పూట మా కమ్యూనిటీలో కింద కూర్చుని చదరంగం ఆడుకుంటున్న వాళ్ళను చూస్తూ, మా ఇంటి వైపుకు నెమ్మదిగా అడుగులేస్తున్నాం. మా కబుర్లు మెల్లిగా పాత పాటల వైపుకు మళ్ళాయి..వాన పాటలు ఏ భాషలో నైనా పగలబడి నవ్వుకునేందుకు తప్ప ఎందుకూ పనికి రావని నిర్ణయించాం. "చిట పట చినుకులు పడుతూ ఉంటే, చెలికాడే సరసన ఉంటే "- అంటూ నేనొక తెలుగు పాట అందుకోవడంతో, ఆ అమ్మాయి కూడా ఏదో హిందీ పాట పాడడం మొదలెట్టింది..

"  రాత్ బైఠీ హైన్..బాహే పసారే ..షిస్కియా లే రహీ హైన్ సితారే
కోయీ టూటా హువా దిల్ పుకారే ..హుం దం తూ కహా హైన్.. "