14 September, 2016

గోపిని కరుణాకర్ కవిత్వం : "పొద్దున్నే వచ్చిన వాన"

ఆకాశం దాహంతో ఏటిలోకి వంగితే, ఒలికిన చుక్కలన్నింటిని చేపలు పొడుచుకు తింటాయన్న ఊహ కొందరు కవులకే వరమై దోసిట్లో పడుతుంది. గులకరాళ్ళ గూటిలోని గువ్వ పాటని ఎద పదే పదే పాడుకునేలా వ్రాయడమూ కొందరికే సాధ్యపడుతుంది. గోపిని కరుణాకర్ ఆ కోవకు చెందిన కవి. సార్వజనీనత, సర్వకాలీనత సదా వాంఛనీయమైన కవిత్వ రంగంలో ఓ కూడలిలో నిలబడి, ఓ సంధి కాలానికి చెందిన సంఘటనాక్రమాన్ని మాత్రమే తన కవిత్వంగా నమోదు చేయడానికి మొగ్గు చూపిన రైతు బిడ్డ ఇతడు. గుండె పట్టేలా వ్రాయడమే పరిణత కవిత్వ లక్షణమన్న నమ్మకాన్ని స్థిరపరచిన సమర్థుడైన కవి కూడానూ. సౌందర్యము, సత్యము, సాలోచన కలగలసిన త్రివేణీ సంగమమైన కవిత్వాన్ని అందించే కరుణాకర్ కవితల సంకలనం పొద్దున్నే వచ్చిన వాన.

పాలపిట్ట ప్రచురణలు
మార్చ్ 2011. వెల: 50/-
కాల్పనికవాదం, అస్తిత్వవాదం కాలాలకతీతంగా తెలుగు సాహిత్యాన్ని కుదుపుతూనే ఉన్నాయి. కలలు సాకారమయ్యేందుకు పల్లెని విడవక తప్పదని ఒప్పుకున్న మనిషే ఆ పల్లె లోని తన మూలాలను పదే పదే మానసనేత్రంతో చూసుకోవడం తెలియనిది, కొత్తది కాదు. పల్లెల దాకా పాకని ఈ దేశ అభివృద్ధి, అక్కడ స్థిరపడలేని వ్యాపారాలు, ఉపాధిగా మారని కళలు, పల్లె జీవితాలను ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తాయో పరోక్షంగా ఈ సంపుటి మనకు చూపెడుతుంది. ఈ కవితల వెనుక అనివార్యమైన ఉత్పత్తిశక్తుల, సంబంధాల సంఘర్షణను రాజకీయ పోరాటంగా కాకుండా, ఊహాత్మక స్థాయిలో జీవితానుభవాలకు దగ్గరగా తెచ్చి కవిత్వంగా మలచిన సృజనకారుడి చాతుర్యం ఉంది. కరువు రక్కసి కోరల్లో చిక్కి, పట్నానికి వలసపోయిన రైతుబిడ్డ హృదయం ఉంది.
ఇతని కవిత్వంలో ప్రధానంగా కనపడే లక్షణాలు ఈ రెండే – పల్లె హృదయం తాలూకు వాస్తవ్యత; వలస జీవుల అస్తిత్వ వేదన. ఈ వేదన స్పష్టంగా కనిపించే కవిత: ఇదంతా మడకసాల్లో పుట్టినవాడి మనేద! (పు. 40).
ఏ కొమ్మపై వాలానో తెలియని మట్టికాకిని
మీ మామిడిచెట్టుపై వాలాను
మీ పిల్లల్లా కాన్వెంటు స్కూల్లో
ఇంగిలీసు అక్షరాలను ఏరుకు తినలేదు
కపిలి తోలుతూ
గొర్రెల తాత పాడిన జనపదానికి పల్లవినైనాను.
మా నాయనతో పాటు మేడి పట్టుకుని
పొక్కు కట్టిన చేనును
నేను పకృతిని
ఋతువును బట్టి రూపాన్ని మార్చుకోవడం నా తత్వం
తాను దేనికి దూరమయ్యాడో దానినే తన కవిత్వంలో వెతుక్కున్నాడు కాబట్టి, ఇతని కవిత్వ భాష కూడా అందుకు అనుగుణంగానే పల్లె యాసలో, పల్లె పదాలతో ఒప్పారుతుంది. జానపద గేయాల శైలిలోనే కొన్ని చోట్ల పాటలల్లినా, పాటలా పదాలల్లినా, అది కవిత్వం కావడమూ (ఎర్రమట్టి గోడ, పు. 35) కనపడుతుంది.
తూరుపోనలో
ఎర్రమట్టి గోడ వొంటిగా తడస్తా వుండాది
చూర్లో నుంచి రాలిపడిన కలలు
నీటిమింద పగిలిపోతా వుండాయి
వొక్కటిగూడ చేతికందడం లేదు
మోడం తునిగి పడింది
దొడ్లోని గొర్రెలు బెదిరి
వొకదాని యెనక వొకటిగా దడిమింద నుంచి ఎగిరిదూకినాయి
బాయిలోకి దొరువిల్లి పూడిసింది
చేనంతా గొర్రెల తాత మట్టిపాదాలు
వాన ఇంగా పెవలమైంది!
ఎద పొంగి ఏరైంది!!
ఇతని కవితలు కూడా కథ చెబుతున్నట్టే ఉంటాయి. పాదాల మధ్య అకారణమైన విరుపులు తక్కువ. సన్నివేశం వెనుక సన్నివేశం పాఠకుల కళ్ళ ముందుకు వడివడిగా తీసుకు వచ్చి, అనుభూతినంతా దృశ్యమానం చేస్తాడితడు. ఈ శైలికి, బహుశా కరుణాకర్ లోని కథకుడు సాయపడి ఉండవచ్చు. కరుణాకర్ చక్కటి కథకుడు కూడా! తన బారతం కథలుకి ఎన్నో జాతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. కరుణాకర్ ఈ కథలను, పొద్దున్నే వచ్చిన వాన సంపుటిలోని కవితలనూ దాదాపు ఒకే సమయంలో వ్రాశాడు. కథకుడిగా అతనికున్న సౌలభ్యాల దృష్ట్యా తన ఆలోచనలను స్వేచ్ఛగా విస్తరించుకు పోయినా, కవితల్లోనూ కథల్లోనూ నేపథ్యాలు అవే, మనకు తారసపడే మనుష్యులూ వాళ్ళే. గుడ్డెవ్వ, గొర్రెల తాత, పాలకొండ మీది మబ్బు, జీనిబాయి గూళ్ళు, ఉత్తీతపాటలు – ఇలా ఎన్నో, మనకు అక్కడా ఇక్కడా దాదాపు ఒకటే ప్రవృత్తితో తారసపడుతూంటాయి. మరోలా చెప్పాలంటే, కథల్లోని కవితాత్మను కరుణాకర్ కుదించి రాసుకున్న నోట్స్‌గా ఈ కవితలు కనిపిస్తాయి.
ఉదాహరణకు, చిల్లుల ముంత (పు. 46) అన్న కవిత, కథాకథన పద్ధతిలో మాంత్రికవాస్తవికతకు చక్కటి నమూనాగా కరుణాకర్‌కు పేరు తెచ్చి పెట్టిన అతని కథ ‘దుత్తలో చెందమామ’కు పరిమిత వ్యాఖ్యలా, ప్రేరణలా అనిపిస్తుంది. ఈ గమనింపు కేవలం శీర్షికలోని సామ్యానికే పరిమితం కాదు. (దుత్త అంటే ముంత.)
పైరు మీద వాలిన జీనిబాయి గువ్వలకు పాలకంకి ఊయల ఉంది
కోటిదీపాల కాంతిని వెదజల్లే చిల్లులముంత ఆకాశమూ ఉంది
జీనిబాయి గువ్వలంటే, బంగారు పిచ్చుకలు (గిజిగాళ్ళు). వాటి చీకటి గూళ్ళని వెలిగించడానికి, చిల్లులముంత లాంటి ఆకాశం నుండి, వెన్నెలో, నక్షత్రాల కాంతో సాయపడుతుందన్నది ఇక్కడ తోచే అర్థం. అయితే, కథ చదివిన వారికి, ఇక్కడ గుడ్డెవ్వ చెప్పిన పిట్టకథ అనాయాసంగా గుర్తు వస్తుంది. (ఈ ఒక్క పిట్టకథను,”గిజిగాడూస్ అండ్ ద ఫైర్‌ఫ్లయ్స్” అన్న పేరుతో కథ.ఆర్గ్ వాళ్ళు ప్రచురించారు.)
రాత్తిరిపూట చెందమామ ఆకాశానికి రాసుకుని రాసుకుని సుంకు రాలితింది. ఆ సుంకే ఈ మినగరబూసులు. ఆ సుంకును తెచ్చి మీ గూళ్ళకు కరిపించుకోండి. అవే మీకు దీపాలు.
ఇది, దేవలోకానికి వెళ్ళి, ‘దీపమెలా పెట్టుకోవాలి మా చీకటి గూటిలో?’ అని అడిగిన జీనిబాయిలకు దేవుడు చెప్పిన ఉపాయమని, కథలో గుడ్డెవ్వ చెప్తుంది. సుంకు అంటే, పాలకంకి గింజ పట్టినప్పుడు రాలిపోయే పొట్టు. గిజిగాళ్ళు గూట్లో బంకమన్ను పెట్టుకుని, ఈ మిణుగురులను అంటించుకుని వెలుగు నింపుకుంటాయని కూడా, కథలో గుడ్డెవ్వ వివరంగా చెబుతుంది. ఆ భావాన్నే ఈ కవితలో వాడుకున్నాడు కవి.
అతని కథల్లోనూ, కవితల్లోనూ వర్ణనల్లోని సారూప్యతకు, మరో ఉదాహరణగా, ఒంటరి నది (పు. 44) కవితనూ, చెరువు కోళ్ళు కథనూ గమనించవచ్చు.
కవిత ఇలా సాగుతుంది:
దాహంతో ఏటిలోకి వంగిన ఆకాశం
ఒలికిన చుక్కలు
పొడుచుకు తింటూ చేపలు
వంతెన ఊయల
ఊగుతూ నది
దాదాపు ఇవే భావాలని ప్రతిఫలిస్తూ కథలో వర్ణన, ఇలా:
నీలాకాసాన్ని మేసి మేసి దప్పిగొన్న తెల్లమోడాలు చెరువులోకి వంగి నీళ్ళు తాగతా ఉండాయి. పగడాల దండను ఆకాసెంలో ఇసిరేసినట్టు, బెల్లాయిల గుంపు. నీటిపైకి తేలి మిలమిలా మెరిసే పొద్దును పొడుసుకోని తింటా ఉండాయి ఎల్లికొరదలూ, బుడ్డపక్కెలూ.
దీపం కతలు సంపుటిలో కూడా, ఉత్తీతపాట, పొద్దున్నే వచ్చిన వాన, వంటి కవితల శీర్షికలతోనే కథలూ కనపడతాయి. ఈ నేపథ్యంలో చూస్తే, కరుణాకర్ కథలనూ, కవితలనూ వేరు చేసి విమర్శ చేయడం కష్టసాధ్యమైన పని. ఒకవేళ ఆ ప్రయత్నం చేసినా, అది అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది. కాబట్టి, ఈ రెండింటినీ కలిపి శ్రద్ధగా గమనిస్తే మనకు కొన్ని విషయాలు స్పష్టమవుతాయి. కథకుడిగా కరుణాకర్ నేర్పు అపురూపమైనది. కథకు ఉన్న జాగా అతని ఊహలకూ ఆలోచనలకూ స్పష్టమైన రూపాన్నిచ్చుకోగల వెసులుబాటు నిచ్చింది. వాస్తవికవాదం, విమోచనాత్మక వాస్తవికవాదం, మాంత్రిక వాస్తవికత – పేరేదైనా సరే, అందుకు అనువైన శైలి, శిల్పాలను అతడు సృష్టించుకున్నాడు. ఆ మేరకు ఈ వాదాల మీద చర్చలు చెలరేగే వీలూ కల్పించాడు. ప్రతీ కథలోనూ తన ముద్రను వేసి, కథకుడిగా తాను వాటికి ఎడమయ్యాడు.
కవితల దగ్గరకొచ్చేసరికి, కరుణాకర్‌లో ఇన్ని భిన్న దృక్పథాలు కనిపించవు. తానక్కడ కేవలం రెండే పాయలుగా చీలిపోయాడు. మొదటి పాయలో, అతడికి బాగా తెలిసిన పల్లె ప్రపంచం, అందుకు భిన్నంగా రెండో పాయలో, తానప్పటికి పూర్తిగా ఆహ్వానించలేకపోయిన ఆధునిక జీవితం కనపడతాయి. అతనికి చిరపరిచితమైన ప్రపంచాన్ని చిత్రించేటప్పుడు ఇతనిలో ఏ తొట్రుపాటు, అసంబద్ధత, అస్పష్టత, మార్మికత కనపడవు. ఆ ప్రపంచానికి తగ్గ శైలిలోనే సరళంగా పల్లె ప్రతీకలతో, కొత్త భావాలను పలికించగలిగాడు. ఈ ఒరవడి రెండో పాయలో కనపడదు. ఇది కవికే ఇంకా కొరుకుడు పడని జీవితం. ఇక్కడ కవి గొంతు వేరు. ఇది ‘కృష్ణానగర్ గాలి పీల్చకపోతే ఊపిరి ఆడదని’ చెప్పుకున్న పట్నపు వాసి గొంతు. ఇతడిలో కొంత అస్థిరత ఉంది, కొండొకచో అభద్రతాభావం కూడా ఉంది.ఇతడింకా పూర్తిగా ఆధునికుడు కాలేదు, కావాలనీ కోరుకోవడం లేదు. బాహ్యపరిస్థితుల ప్రభావం పతాక స్థాయిలో జీవితాన్ని శాసిస్తున్న సంధికాలంలో నిలబడి ఉన్నాడు. ఈ దూరం, ఈ సంక్లిష్టత, దానికి తోడుగా మొదలయ్యే అస్పష్టత, దేహం మొండిగోడల మీంచికవితలో (పు. 51) కనపడతాయి.
ఈ కవితలో –

భూమి ఒక సుడిగాలి
ఆకాశమంతా ఒకే కన్ను
సముద్రం ఒకే ఒక్క కన్నీటి చుక్క
తడికె కన్నాల నుంచి చూస్తున్నాను
మూడో కాలొకటి నడచి వస్తోంది
నల్లమబ్బు ఒకటి దేహం మీద వాలింది
అంటాడు. ఇక్కడ కవి తన మనోధర్మానికి లోబడి ఒక సంకేతభాషను రూపొందించుకున్నాడు. దానికి అనువుగా కవితనల్లుకున్నాడు. కవిని ఆ జాడల ద్వారా అందుకోగల సాన్నిహిత్యం పఠితకు లేకపోతే, కవిత అస్పష్టమై అసహనాన్ని కలిగిస్తుంది. దానిని దాటి కవి సమస్యను సహృదయంతో అర్థం చేసుకుంటూ ఈ కవితను విశ్లేషించే ప్రయత్నం చేసినప్పుడు, మనకు బోధపడే విషయాలు ఇవీ:
ఈ కవిత మొత్తంలో కవి స్తబ్దత నిండిన వాతావరణాన్ని సూచిస్తున్నాడు. విశ్వవ్యాప్తమైన ఆకాశాన్ని కుదించి ఒక కన్నుగాను, సువ్యాప్తమైన సముద్రాన్ని కన్నీటి చుక్కగాను చూపిస్తున్నాడు. అంటే, అతడు తన ప్రపంచాన్ని కుదించుకున్నాడు. ఇక్కడ అతడు ఒంటరి. అతడు చూస్తున్నది తడిక కన్నాల నుండి. ఆ చూపుకి విశాలత్వం లేదు. అలా ఉండే అవకాశం ఇవ్వని బాహ్యపరిస్థితుల ప్రభావమది. ఎగిరే కాకి వాలదు, రెప్ప కదిలిన అలికిడి లేదు, కల కలవరింతా లేదు, ఏదీ చేతికందదు, ఏదీ చెంతకు రాదు — అన్న పాదాలన్నీ, ఇదే స్తబ్దతనూ, నిర్లిప్తతనూ చూపెడుతున్నాయి. అతడి దేహం మొండిగోడ. దానిలో కదలిక తేగలిగినదేదో కావాలతనికి. కానీ తనపై తనకు నియంత్రణ లేదు. అందుకే, తానున్న స్థితిని ‘రంపపు కోత’ అన్నాడు. అస్థిరవైఖరి, డోలాయమాన స్థితి, ఈ స్తబ్దతకు తోడయ్యాయి. ‘సగం వంగిన జామకొమ్మకు, పండూ నేనూ వేలాడుతున్నాం’ అనీ, ‘తెగిన గాలిపటం గిరికీలు కొడుతూ పారిపోయింది,’ అనీ అందుకే వాపోతున్నాడు.
వాతావరణ కల్పన జరిపిన ప్రతీకల ప్రయోగం, ఉపయోగం మనకు మొదటి పాదంలో కనపడుతున్నాయి. అటుపైన, పైన ప్రస్తావించిన పదబంధాల ఆధారంగా కవి మనఃస్థితిని అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాం. కవికి ఈ స్థితి ఎలా అయినా చెదిరితే బాగుండన్న ఆశ ఉంది. అందుకు కొనసాగింపుగా, ‘మూడో కాలొకటి నడచి వస్తోంది’ అని, వెంటనే, ‘నల్లమబ్బు ఒకటి వాలింది’ అని చెప్పుకున్నాడు. ఈ నల్లమబ్బు ఏమిటి? ఆ మూడో కాలు దేనికి ప్రతీక? ఏ దేహమూ లేని ఒక కాలు నడిచి రావడాన్ని అధివాస్తవికంగా ఊహించుకోగలమేమో కానీ అర్థం చేసుకోలేం. దాని అంతరార్థం మానసికావస్థ సంబంధియా, లేక అది ఒక లైంగికభావనయా? ఈ ప్రతీకలు తనకు తెలిసిన భాష, సంస్కృతులనుండి తెచ్చుకున్నవా? లేదూ కవి తనకంటూ తయారు చేసుకున్న కొత్త ప్రతీకలా?
పదాల మధ్య ఖాళీలు పఠితలను ఆకర్షిస్తాయి కానీ కవిత్వం అర్థం కాలేని భావాలతో ఉన్నప్పుడు అది అస్పష్టమవుతుంది. ఈ సమస్య నిజానికి కవిది కాదు, ఈ ప్రయాస పాఠకుడిదే అని అనుకోవాల్సిన స్థితి కూడా కాదిది. సరిత్తులాంటి సాహిత్యంలో, ఇదంతా కొత్తగా వచ్చి చేరిన నీరు. కథల నుండి అనుభవాల వైపు కవిత్వం మళ్ళినప్పుడు కూడా కొంత నవ్యతను మనం చూశాం. ఆ అనుభూతి/భావ కవిత్వాన్ని దాటి వచ్చి ఇప్పుడు మనం చర్చిస్తున్న ఈ కవిత్వం — ఆమాట కొస్తే ఈ కాలపు కవిత్వం — వస్తువును కూడా నిరాకరిస్తోంది. అమూర్తభావాల చిత్రణకు కూడా అస్పష్టమైన ప్రతీకలనే వాడేందుకు మొగ్గు చూపుతున్నారు ఈ కాలపు కవులు. ఈ ప్రతీకలు పాఠకులకు కొత్తవి. తమ తమ అనుభూతి, ఉద్వేగాల ఒరవడిలో కవులు వాడిన ప్రతీకల అంతరార్థం ఏమిటో తెలియడం అంత తేలిక కాదు. కనుకే, ప్రతీకలను అర్థం చేసుకుంటూ కవితారసాస్వాదన చేయదలచిన పాఠకులు ఆ ఆధారం దొరక్క అసహనానికి లోనవుతారు.
ఆధునిక కవిత్వంలో సింహభాగం ఇప్పటి మనిషి జీవితంలోని సంక్లిష్టతకూ, సంఘర్షణకూ సరైన రూపాన్నిచ్చే ప్రయత్నంతో ముడిపడి ఉంది. ఆ ప్రయత్నాలు మరిన్ని జరగాలి. ఆ నవ్యతకు ఆహ్వానం పలికితీరాలి. సమర్థుడైన కవి కవిత్వాన్ని కేవలం జీవితంలోని సంక్లిష్టతకు పర్యాయపదంగా మార్చకుండా, తన భావ వ్యక్తీకరణకు సరికొత్త వ్యాకరణం తయారు చేసుకుంటాడు; కొత్త ప్రతీకలు, పదబంధాలు ఏర్పరచుకుంటాడు. పఠితలకు వాటిని అర్థం చేసుకునే దిశగా కొంతైనా వెసులుబాటు కల్పిస్తాడు. ఆ సామర్థ్యమే కవితలోని అస్పష్టతను, క్లిష్టతను నిర్మూలించడానికి సాయపడుతుంది. ఈ ఎరుకతో రాసిన కవిత్వంలో ప్రతీకలకూ అవి సూచించే అంతరార్థానికీ మధ్య ఒక భౌతిక, ప్రాపంచిక సంబంధం ఉంటుంది. ఇందుకు భిన్నంగా, ఇంద్రియగోచరం కాని శైలి, అంతఃసూత్రాన్ని విస్మరించిన పదచిత్రాలు, స్థలకాలాదుల ప్రమాణాలను తిరస్కరించి అసంబద్ధంగా నడిచే కవిత్వము, సమగ్రమైన అనుభవాన్ని పాఠకులకు ఇవ్వలేక నిరుత్సాహపరుస్తాయి.
ఈ సంపుటి మొత్తంలో కరుణాకర్‌ లోని ఒక కొత్త కోణాన్ని చూపిన కవిత ఇది ఒక్కటే కావడం వల్లనే కాక, ఈ సమస్య ఎందరో ఆధునిక కవులది కూడా కావడం వల్ల కూడా ఇంత దీర్ఘంగా చర్చించవలసి వచ్చింది. ఇక్కడ కవి మార్పుకు లోనైన తన సాంఘిక, సామాజిక వాతావరణాన్ని, తద్భవమైన ఆలోచనారీతులను, పాత పద్ధతిలో చెప్పకూడదనో, చెప్పి గెలవలేననో అనుకున్నట్టుంది.
గాలివిసురుల తావిలా తప్పించుకుని
శిరీషసుమ మార్దవపు నవనవలా జారిపోతూ
నులు మూసి, కిలకిల నవ్వి,
కనపడక మాయమయ్యే మనోజ్ఞతను
ఈ త్రెగిన త్రాళ్ళు బెట్టి, వాక్యాల
మొండిగోడల మధ్య ఎలా బంధించడం?
నిండుమదిలో తొణకిన భావావిష్ట మహాఝరులు
నిరర్థక శబ్దాల సహారాసైకతాల్లో ఇంకనీక
జనసాగర సంగమానికి ఎలా అందించడం?
అని ఆనాడే (1955లో) కలతపడ్డాడు బైరాగి (నూతిలో గొంతుకలు, పు. 39, మి. ప్ర. ప్రచురణ, 2006).
పల్లె గాలికి దూరమైనా ప్రకృతి ప్రేమికుడిగానే ఉంటూ, ఆధునికుడిగా గొంతు మార్చుకు వ్రాసిన మరొక కవిత, రెయిన్ ఫారెస్ట్. ఏ కవితలోనైనా, పాఠకుడిని మున్ముందుగా ఆకర్షించేది అక్షరరమ్యత. కవితలో కనపడే సౌందర్యము, లయ ఎటువంటివారినైనా ఆకర్షిస్తాయి. అయితే, గొప్ప కవిత అనిపించుకోవడానికి అంతకు మించినదేదో కావాలి. పొరలుపొరలుగా విస్తరించుకుపోయే అనుభవం, అనుభవైకవేద్యమైన మౌనంలోకి నెట్టే అనుభూతి, కవితలను ప్రత్యేకంగా నిలబెడతాయి. ఈ కవితలో అవన్నీ సమపాళ్ళలో ఉన్నాయి. ‘రవీంద్రుని గీతమై ఎదలోయల్లో హోరున కురుస్తున్న వాన’ అనడంలోనే గొప్ప నేపథ్యం ఉంది. ‘తడిపాదాలతో మెలమెల్లగా నడిచొచ్చావు, చేతులతో కళ్ళు మూశావు’ అని చెప్పడంలో, ఎక్కడా ఇది వాన అని ఇదమిత్థంగా చెప్పడం కనపడదు. ‘తడిసిన శరీరం నులివెచ్చని మంట/ కోరికను వెలిగించుకుని ముఖం దీపమై నిల్చుంది’ అనడంలో శృంగార ప్రధానమైన అర్థం ధ్వనిలో కనపడుతున్నా, ఆ మసక చీకటిలో వానను చూసేందుకు కళ్ళను దీపాల్లా చేసుకుని చూస్తూండడమే అంతర్లీనంగా ఉన్న భావం. ‘నువ్వు ఇచ్చిన ఏడు రంగుల గాలిపటాన్ని/ ఆకాశంలోకి ఎగరవేశాను’ అనే వరకూ, కవి అనుభవిస్తున్నది వాననేనని అర్థం కాదు. వర్షం ఆగిపోయి, నువ్వు (వాన) వెళ్ళిపోయాక, ‘తడి కళ్ళల్లో నువ్వు/ ఒంటరి అరణ్యాన్ని నేను’ అని ముగించడంలో, ఒంటరితనమొక్కటే కనపడుతుంది తప్ప, అందులో ముందరి కవితలో ప్రస్పుటంగా కనపడ్డ వేదన కానీ, చంచలమైన ధోరణి కానీ కనపడవు. అనుభూతిని పదిలపరచుకుని తృప్తి చెందే ధోరణే ఇందులో తుదికంటా తోస్తుంది.

పల్లెటూళ్ళ జీవన చిత్రణలో ఒక సౌందర్యం ఉంటుంది. వర్గంగానో, సంఘంగానో కూడి బ్రతకడంలో దొరికే భరోసాని బలంగా చూపెడుతుందది. పట్టణజీవితపు ఒంటరితనంలో బిగ్గరగా చెప్పుకోలేని, ఒప్పుకోలేని, ఎవరితోనూ పంచుకోలేని, తప్పించుకోలేని వేదన ఉంటుంది. ఆశ్చర్యకరమైన ఈ వైరుధ్యాన్ని ఒకేసారి ఒకే కవితలో, లేదా ఒకే సంపుటిలో స్ఫుటంగా చెప్పడం మామూలు కవులకు దాదాపు అసాధ్యం. కరుణాకర్ మామూలు కవి కాదు.
* తొలి ప్రచురణ : ఈమాట-సెప్టెంబరు, 2016సంచికలో

02 September, 2016

గజేంద్రమోక్షం- ఆర్టిస్ట్ కేశవ్ గారి కన్నుల్తో..


ఈ కళారూపాన్ని ఏ క్షణంలో చూశానో కానీ, ఇది నా మనసును వదిలి పోవడమే లేదు! గజేంద్రమోక్షాన్ని ఇంత అద్భుతంగా తిప్పి చెప్పగల వాళ్ళు, ఎన్ని జన్మల తపస్సు చేసి, ఆ కృష్ణపరమాత్మను మనసులో నింపుకున్నారో ఊహకందడం లేదు.
"నీరాశ నిటేల వచ్చితి?" అని పదే పదే చింతించి, "ఏ రూపంబున దీని గెల్తు?నిట మీఁ దేవేల్పుఁ జింతింతు" అని వాపోయిన గజేంద్రుడు, అన్నదమ్ముల కొట్లాటలో మొండిగా పోరాడి ఓడి, ఆఖరు నిముషాల్లో అమ్మను సాయం పిల్చుకుని, ఆమె కనపడి చేయందివ్వగానే కరుచుకుపోయి గుండెల్లో తలదాచుకునే పిల్లవాడిలా, - ఆ శ్రీమన్నారాయణుడిని బిగియార కౌగిలించుకున్నాడు. "ఒకపరిజగములు వెలి నిడి, యొకపరి లోపలికి గొనే" శ్రీహరి, ప్రసన్నంగా ఆ గజరాజును చేరదీశాడు. "నిడుద యగు కేల గజమును, మడువున వెడలంగఁ దిగిచి మదజల రేఖల్ దుడుచుచు మెల్లన పుడుకుచు, నుడిపెన్ విష్ణుండు దుఃఖ ముర్వీనాథా!" అంటాడు భాగవతంలో పోతన. అది సరే, గజరాజును మడుగులో నుండి బయటకు లాగి, అతని పైని మదజలరేఖలు తుడుస్తూ, వెన్ను నిమురుతూ ఓదార్చడం దాకా పోతన కన్నుల్తో మనమందరమూ చూసిందే! చక్రహస్తుని రూపమంటారా, "సిరికిం జెప్పని వాడు" , అతడిక్కడెట్లా ఉన్నా చెల్లిపోతుంది, ఆ అలంకారాల్లో లోపాల వైపు నా చూపు వెళ్ళలేదసలు. నన్ను, (ఇంకా ఈ చిత్రం చూసిన ఎందరినో), ఆశ్చర్యపరచిందీ, పదే పదే ఈ చిత్రాన్ని వెదికి వెదికి చూసేలా చేసిందీ, కరి కాదు. మకరి. కరుణా సింధుడు శౌరి చక్రాన్ని పంపి హతమార్చడమే?! ఆ ఊహ కూడా రానీయలేదీ చిత్రకారుడు. ముందే చెప్పినట్టు, పిల్లలిద్దరు కొట్టుకుంటుంటే, ఒకింత బలహీనపడ్డ బిడ్డను అక్కున చేర్చుకున్న అమ్మతనాన్నీ, అమ్మ కనపడానే పంతాన్ని మరిచి, కోపాన్ని మరిచి, తాను చేసిన తప్పేమిటో తెలిసీ, ఏమీ ఎరుగని అమాయకుడిలా మళ్ళీ ఆ అమ్మ పాదాలే పట్టుకు వేలాడే పసితనాన్నీ పటం కట్టి చూపించాడు. హరిలో ఆగ్రహం చూపించలేదు, ఆవేశం అసలే లేదు. మొసలి కళ్ళల్లోనూ తుంటరి పని చేసి దొరికిపోయిన పసిదనమే తప్ప, పశ్చాత్తపం లేదు. పైగా, అలా ఒదిగి పట్టుకోవడంలో అమ్మ నన్నూ ఏమీ అనదన్న ధీమా ! ఆ చేయి, "ఇందరికి అభయమ్ములిచ్చు చేయి, కందువగు మంచి బంగారు చేయి.." మొసలినీ ఎలా దగ్గరకు తీస్తోందో గమనించే కొద్దీ హృదయం అమృతభాండమైపోతోంది.

ఇదీ కళకు సార్ధకత! ఇదీ!, ఇదే ఏ కళారూపమైనా చేయవలసిన పని. దీనికే మనం దాసోహమయ్యేది. మన లోపలా ఈ వెలుగున్నదని గుర్తు చేస్తున్నందుకే, వారికి కైమోడ్చేది.
గజేంద్ర మోక్షాన్ని కరి మకరి వైరంగా కాక, స్థితికర్త లీలగా, ఆయనే ముగించిన హేలగా హృద్యంగా చూపించిన ఈ చిత్రకారుడి ఊహాచమత్కృతికి వేనకోట్ల వందనాలు సమర్పించడం తప్ప, ఇంకేం చెయ్యగలను?

( One of the finest interpretations of Ganjendra Moksha I have ever seen. Painting by Keshav garu )

26 August, 2016

ఆచంట జానకీరాం: నా స్మృతిపథంలో..సాగుతున్న యాత్ర

ఒక వ్యక్తి స్వతహాగా కవీ, రచయితా అయి, సున్నిత మనస్కుడై, భావుకుడై తన ఆత్మకథను వ్రాయాలని అనుకుంటే, అందుకు తోడుగా అతనికి తన కాలంలోని దాదాపు ప్రతీ సాహితీవేత్తతోనూ దగ్గరి పరిచయం ఉండి, ఆ అనుభవాలన్నీ గుర్తుంచుకోగల జ్ఞాపకశక్తీ, ఆ అపురూపమైన సంగతులన్నీ శ్రద్ధగా గుది గుచ్చి చెప్పగల నేర్పూ ఉంటే, అది నిజానికి పాఠకుల పాలిట వరం. ఈ పుస్తకం అలాంటిది. 

"ఇవిగో! ఇంకా నిద్ర లేవని
మంచు తడి ఆరని, పారిజాతాలు!!
ఈ ధవళిమ నా భావాల స్వచ్ఛత;
ఈ ఎరుపు నా అనురాగపు రక్తిమ
ఈ పరిమళము మన స్నేహసౌరభము!
అందుకోవూ.."

అంటూ మొదలయ్యే పుస్తకమిది. ఈ పుస్తకంలోని పదాలెంత సుకుమారమైనవో, ఇందులోని భావాలెంత సున్నితమైనవో, అభివ్యక్తి ఎంతలా మనను కట్టి పడేయగలదో, ఈ మొదటి పేజీలోనే మనకు చూచాయగా తెలుస్తుంది. ఇక అది మొదలు, సంగీత సాహిత్యాలను ఇరు ఒడ్డులుగా చేసుకుని ప్రవహించే నిండైన నది లాంటి ఆచంట వారి జీవితం మన కళ్ళ ముందుకొస్తుంది. మహావృక్షాల్లాంటి మహనీయుల జ్ఞాపకాల నీడల్లో ఆగి కొంత విశ్రాంతిని పొందడం, ఆ నదిలోని చల్లని నీరు దోసిళ్ళ నిండా తీసుకుని ఎప్పటికప్పుడు దప్పిక తీర్చుకుని ఆ తీరం వెంబడి నింపాదిగా నడవడం - పాఠకులుగా ఇక మన పని.

భౌతికమైన వస్తువుల ఆత్మను దర్శించి, వాస్తవానికీ కల్పనకూ మధ్య అపురూపమైన సంధినొకదాన్ని నిర్మించి, మరొకరిని ఆ దోవలో నడిపించి ఊయలూగించడానికి మాంసనేత్రం సరిపోదు. రసదృష్టి లాంటిదేదో కావాలి. తనలో లేని సౌందర్యమేదీ ఈ ప్రపంచంలో కనపడదన్న ఓ పాశ్చ్యాత్యుని మాటలు నమ్మి చెప్పాలంటే, ఆచంట వారి మనసంతా సౌందర్యమయం.

ఆచంట స్వతహాగా కవి. లోకం పట్ల ప్రేమ, దయ ఆయన కవితల్లోనూ, నాటకాల్లోనూ కనపడుతూంటాయి. మునిమాపువేళ మిణుకుమిణుకుమనే ఒంటరి నక్షత్రమొకటి, ఆయనలో ఒకేసారి ఆశనూ, దిగులునూ కలిగిస్తుంది కాబోలు. ఆ తార ప్రస్తావన కనపడ్డ కవితలు రెండు: 

" నేను నిదురించు శయ్యాగృహంపు టాకాశ
గవాక్షమందుండి యొక్క తారకామణి
మిణుకు మిణుకంచు తన సందేశాల బరపజూచు.."

"నీ నిరంతర స్మరణ నా యెద వ్రేగునపుడు
మమతతో కూయుచు మునిమాపువేళ
గువ్వతల్లియు తన గూడు చేరునపుడు
సొమ్మసిల్లిన సృష్టియు సుషుప్తి పొందినపుడు
నిలువ నీడేలేని నిరుపేద భిక్షుకుడ నేను
బాధతో రాల్చిన మౌనభాష్పకణమ్మునందు
దూరమున దీపించు నా దివ్యతార
ప్రేమకాంతుల బరుపుచు ప్రజ్వరిల్లు"

" I, a homeless beggar. drop a silent, painful tear in which gleams the distant star of love.."  - ఎంత అపురూపమైన భావన!

కవిత్వం ఎలా ఉండాలి అన్నది, ఏనాటికీ చిక్కు ముడి వీడని ప్రశ్నే! రూపప్రథానమా, భావప్రథానమా? దేని పాళ్ళు ఎంతైతే మంచి కవిత్వమవుతుందంటే, ఎవ్వరు చెప్పగలరు? జిహ్వకో రుచి. అంతే. ఆచంట వారొకసారి రైలు ప్రయాణంలో రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారిని కలిసినప్పుడు, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి మాట వచ్చి, "మీరంతా ఆయన్ను భావకవి అంటారు కదా, భావకవిత్వం అంటే ఏమిటి? భావము లేని కవిత్వమంటూ ఉంటుందా?" అని అడిగారట శర్మ గారు. 


"అది నిజమే; భావం లేనిది కవిత్వం కాదు. పూర్వపు ధోరణిలో ఉన్న కవిత్వం రూప ప్రథానమైనదనుకుంటా. కృష్ణశాస్త్రి వంటివారి రచన భావప్రథానమైనది." అన్నారు ఆచంట.

"అల్లాగా ? ఈ పద్యం విన్నారా?" అంటూ భావయుక్తంగా, ఆయనీ పద్యం చదివారట అప్పుడు:

"కలుగవు కమలంబులు, హంసలు కదులవు, చూడవమ్మ చక్కగ నెవరో, తలక్రిందుగ నాకాశము నిలిపిన వార్త, చెరువు నీళులలోన్"

ఇది భావప్రథానమైనదేనని ఆచంట ఒప్పుకున్నాక, ఇది శకకర్త, శాలివాహనునికి ముందు, అంటే రెండువేల ఏళ్ళకు పూర్వం వ్రాసినవనీ, ప్రాకృతములో వందలకొద్దీ ఇటువంటివి ఉన్నాయనీ చెప్పారట.

కాలానికొక రకం కవిత్వం అని గిరి గీయడమెవ్వరి తరం?

ప్రబంధ సాహిత్యం గురించి మాట్లడుతూ, విజయ విలాసములో ఉలూచి  తనని అమితంగా ఆకర్షించింది అంటారీయన. ఉలూచి ఆయనకు సత్యాదేవంత ప్రియమైన ప్రబంధ నాయికట. అందులోనూ నాగ కన్యక కూడానాయో!

"హేమంత ఋతువు కాబట్టి నా ఎదుట యమున అతి సన్నగా ప్రవహిస్తోంది. ఎప్పుడో ఒకనాడు ఇటువంటి నీటనే జలకమాడుతున్నాడు అర్జునుడు. అప్పుడే ఉలూచి అతన్ని తన కౌగిలిలో హత్తుకుని ఎత్తుకుపోయింది. ఆమె వచనాచమత్కృతికీ, ఆమె అసమానరూప లావణ్యానికీ, అన్నింటికంటే ఎక్కువగా ఆమె ప్రకటించే అనురాగానికీ లొంగిపోయి అర్జునుడు, మొదట కాదన్నా, చివరకు ఆమె ప్రేమను అంగీకరిస్తాడు." అని గుర్తు చేసుకుంటారు ఆచంట. 

"చక్కెర బొమ్మ నా వ్రతముచందము దెల్పితి నంతెగాక..." అంటూ మొదలయ్యే మరో పద్యంలో, "ఎక్కడ నుండి వచ్చె తరళేక్షణకున్ నును సిగ్గు దొంతరల్" అంటాడు కవి. ఇందులో మొదట 'చక్కెర బొమ్మ' అన్న పదం వినగానే, మగధీర చిత్రంలో, "పంచదారా బొమ్మా బొమ్మా" అంటూ మొదలైన పాట వింటూ, ఈ పాట ఎత్తుగడ ఎంత బాగుందో అని పదే పదే అనుకోవడం గుర్తొచ్చింది. విజయవిలాసం చదువుతోన్న ఆచంట వారూ, ఆ చక్కెర బొమ్మ దగ్గరే ఆగిపోయారట. ముగ్ధకు అతి స్వాభావికమైన సిగ్గు, ఆ ఉలూచి కన్నుల్లో కనపడి పరవశింపజేసిన తీరూ, ఆయన అక్షరాల్లో అందంగా కనపడుతుంది.

అలాగే, తెలుగునాట తొలి చైతన్య స్రవంతి నవల వ్రాసిన వారుగా వినుతికెక్కిన బుచ్చిబాబు ప్రస్తావన కూడా, ఈ పుస్తకంలో కనపడుతుంది. అదీ, చాలా ఆశ్చర్యాన్నిచ్చే ఘటనగా: 

"ఒకనాడు బుచిబాబు తాను రచిస్తోన్న ఒక క్రొత్త నవలను గురించి నాతో చెబుతూ కథావిషయము చెప్పి, ఈ రచనకు ఏకాంతము అనే పెడదామనుకుంటున్నాను, మీరేమంటారు? అన్నాడు.

నేనన్నాను : " మీరు మీ రచనలో జీవితపు విలువలను కొన్నిటిని వివరంగా పరిశీలిస్తున్నారు. ఈ కాలపు ఒకానొక యువకుని జీవితంలో కలిగే సమస్యలను వర్ణిస్తూ, కేవలమూ ఆదర్శజీవి అయిన అతని ఆశలూ, యత్నాలూ ఒక్కటీ ఫలింపపోవడం చూపిస్తున్నారు. ఇప్పుడు నాలాంటి వానిలో వచ్చే ప్రశ్న ఏమిటంటే : ఇట్టి విపరీతపు అన్వేషణలో, ఈ మహాయత్నములో చివరకు మిగిలేది అనే పేరు పెడితే బాగుంటుందేమో."

ఆ సూచనను వెంటనే అంగీకరించారట బుచ్చిబాబు. ఎంత ఆశ్చర్యం! తెలుగు నాట విశేషంగా పాఠకుల ఆదరణ పొందిన ఈ నవల పేరు, ఇంతకీ ఆచంట వారి ఆలోచనా!, అన్న ఆశ్చర్యం ముంచెత్తక మానదు ఈ సంఘటన చదివినప్పుడు. 

ఆచంట వారి అదృష్టం సాహిత్య రంగానికి చెందిన విశ్వనాథ, చలం, దేవులపల్లి, బుచ్చిబాబు, రవీంద్రులు..ఇలా వీరికే పరిమితం కాలేదు. సంగీత రంగంలోని ఎందరో ప్రముఖులతోనూ ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆకాలంలోని వారందరి సంగీత విభావరులూ ప్రత్యక్షంగా అనుభవించగల సదవకాశమూ దక్కింది. బెంగళూరు నాగరత్నమ్మ మొదలు, వెంకటనాయుడు గారి వయొలిన్ వరకూ, ఆయన చెవుల్లో అమృతం నింపిపోయిన వారే అందరూ. నాయుడుగారు సావేరి రాగంలో వినిపించిన ఆర్ద్ర సంగీతం వినే, ఆచంట వారు రిల్కే మాటలనిలా గుర్తు చేసుకుంటారు :

"రెండు రాగచ్ఛాయల మధ్య ఉండే విశ్రాంతిని నేను. ఆ క్షణిక విరామంలో  వణికిపోతూ, కలియవచ్చిన ఆ రెండు రాగచ్ఛాయలూ మేళవించి, ద్విగుణితమైన మాధుర్యంతో గానం సాగిపోతుంది" అని.

చిన్నా పెద్దా అన్న తేడా లేకుండా, అవతలి వారి పేరు ప్రఖ్యాతులతో సంబంధమే లేకుండా, ప్రజ్ఞను బట్టి వారిని పొదువుకున్న అపురూపమైన వ్యక్తిత్వం ఆచంట వారిది. మనస్ఫూర్తిగా వారిలోని కళకు కైమోడ్చిన సాహిత్యాభిమానులు వీరు. అంత నిర్మల హృదయులు కనుకనే, ఎందరెందరో సాహితీవేత్తల ఆంతరంగిక క్షణాల్లోకి ఆయన అలవోకగా ప్రవేశించగలిగారు. సృజనశీలుల్లో కవితాగంగ ఉప్పొంగుతోన్న వేళ, దగ్గరగా కూర్చుని దోసిళ్ళతో తాగి తన తృష్ణను తీర్చుకున్నారు. 

 " నువ్వూ నేనూ కలిసి/వెన్నెల వెలుగులా/వెలుగులో వాంఛలా
నువ్వూ నేనూ కలిసి గగన నీలానిలా/ నీలాన శాంతిలా" అన్న బాపిరాజు కవిత్వాన్నైనా, "మురళి పాటకు రగిలి/మరుగు నీ వెన్నెలలు/సొగయు నా యెదకేల తగని సౌఖ్యజ్వాల" అన్న దేవులపల్లి గీతాలనైనా, "కంటికంతా జలమయంబై, మింటివరకు నేకరాశై జంట దొరుకని మహాప్రళయపుటింటిలో వటపత్ర డోలిక నొంటిగా నుయ్యాల లూగితివా నా ముద్దు కృష్ణా జంటగా నను బిల్వదగదోయీ?" అన్న బసవరాజు గేయాన్నైనా,  "వలపు నిండార విరిసిన పారిజాత కుసుమములు నేలరాలు వేకువలయందు ప్రసవ శయ్యాపదముల నీపాదయుగళి కదలెనో, నాదు హృదయమే కలతపడెను" అన్న అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారినీ, " గడ్డి పూవుని! రేకుల రెప్పల కలలు కంటూ కలవరిస్తూ కలతనిద్దురలోనె ఎప్పుడొ కళ్ళు మూస్తాను!" అన్న ఆచంట మేనత్త కొడుకు మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావైనా,విశ్వనాథ కిన్నెరసానినైనా, నూతిచుట్టూ ఉన్న పాలగచ్చు పళ్ళెం మీద ముక్కాలి పీట మీద కూర్చుని, గుమ్మడివడియాల వాసన పీలుస్తూ విన్న "చేతులార శృంగారము చేసి చూతు" నన్న సన్నిహితుల గానాన్నైనా, ఆఖరకు విజయనగరంలో జట్కా వాడి పాటలనైనా, అదే తన్మయత్వంతో, ఆ కవిత్వంలో, సంగీతంలో, గానంలో లీనమైపోతూ అనుభవించారు.  

అప్పటి తనలోని ఆవేశాన్ని, ఉత్సాహాన్ని, ఆయన మిత్రులు కొండేపూడి సుబ్బారావు కవితాఖండికలో ఇలా చెప్పవచ్చునేమో!

"ఉదయకాంతుల పసిడితీగొకటి మెరిసినది
మృదుపుష్ప గర్భమున రేకొకటి విరిసినది
లలితసుందర దివ్య లావణ్య నవజీవ
మధుమాస సుధలలో  హృదయమే పొంగినది"

సామాజిక జీవన చిత్రణ ఈ పుస్తకంలో ఉందని అనలేను కానీ, ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుల ప్రస్తావన మాత్రం కనపడుతుంది. ఈ సరికే మన ఆలోచనల్లో ఒకింత ఎత్తులో సుఖాసీనులైన వాళ్ళందరి గురించీ, ఆచంట వారి మాటల్లో చదవడం బాగుంది. వాళ్ళెందుకంత గొప్పవాళ్ళయారో, మరొక్కసారి తెలుసుకున్నట్టైంది. పుదుచ్చేరిలో అరవిందులతో జరిగిన సంభాషణా, గాంధీ మదనపల్లె ఆశ్రమానికి వస్తూనే ఇచ్చిన ఉపన్యాసం, ఓ బహిరంగ సభలో సుభాష్ చంద్రబోస్ వందల మందిని రెండే మాటలతో నిలువరించి నిలబెట్టిన తీరూ, చకితులను చేస్తుంది. ఆచంట వారు వారందరికీ విధేయులుగా ఉండడమూ, అవసరమైనప్పుడల్లా, ఈ ఉద్యమాల వల్ల జైళ్ళకు వెళ్ళిన వారికి తన పరిథిని దాటుకుంటూ వెళ్ళి సాయపడడమూ కనపడుతుంది కానీ, అదంతా స్వభావసిద్ధమైన సున్నితత్వం వల్లే తప్ప, ప్రత్యేకించి రాజకీయాలంటే బలమైన ఆసక్తి ఉన్నట్టు అనిపించదు. బహుశా ఇది కూడా, రాజకీయాల్లో సహజంగా ఉండవలసిన మొండి పట్టుదల వంటిదేదో వారికి స్వాభావికముగా లేకపోవడం వల్ల అయి ఉండవచ్చు. జీవితం మొత్తం మీద ఒకేసారి ఒక వ్యక్తిపై చేయి చేసుకొనవలసి వచ్చిన సందర్భాన్ని గురించి ఎంతో మధనపడుతూ, పశ్చాత్తాపపడుతూ, తన తప్పు పూర్తిగా లేకున్నా కన్నీళ్ళ ప్రాయమైన వైనాన్ని చెప్పడం చదివితే, ఆయన మనసు  మరింత స్పష్టంగా కనపడుతుంది. ఐతే, సాహిత్యవిమర్శలో మాత్రం, ఎక్కడా వెనుదీయలేదీయన. విశ్వనాథ ఏకవీర మొదలు, "ఎముకలు కుళ్ళిన" అన్న శ్రీశ్రీ కవిత్వం వరకూ, విభేదించవలసిన ప్రతీ సందర్భంలోనూ గట్టిగా నిలబడి సుదీర్ఘమైన వ్యాసాలు వ్రాసారు. కొన్ని సందర్భాల్లో కాలం తన అభిప్రాయాలను తప్పని తేల్చినా, తానా భిన్నమైన అభిప్రాయంతోనే ఈనాటికీ నిలబడి ఉన్నానని చెప్పుకోవడానికి మొహమాటపడలేదు. అది, ఆయనలోని నిబద్ధతకు నిరూపణం.


ఇలా ఈ పుస్తకాన్ని గురించి చెప్పుకుంటూ పోతే, ఎక్కడ అపాలన్నది ఎప్పటికీ తేలదు. కనుక, రవీంద్రుల కవితొక్కదానితో, ఈ పుస్తకాన్నీ, ఆయన జీవితాన్ని కూడా-  పొదుపుగా మరొక్కసారి మననం చేసుకుంటూ, ముగిస్తాను.

"అపురూపమైన ఈ లోకపు మహోత్సవములో
పాల్గొనమని నన్ను ఆహ్వానించావు
నా జన్మ తరించింది. ఉత్సవాన్ని కళ్ళారా చూశాను!
ఆనంద గీతము చెవులారా విన్నాను.
ఈ మహోత్సవములో నా వాద్యమును
నా చేతనైనంత అందంగా వినిపించాను.."

* తొలి ప్రచురణ, సారంగలో.

17 May, 2016

చిరంజీవి

అర్ధణా ఇడ్లీ మొహంతో నువ్వలా
అమాయకంగా ఎటో చూస్తోంటే
నిన్ను చిటికెలతో నా వైపు తిప్పుకోవడం
బాగుంటుంది.
నీ ఎడమ కణత మీద
నా చిటికెన వేలొక చుక్కను దిద్దుతోంటే
నీ కనుపాపలు గండు మీనులై తత్తరపడడం
గమ్మత్తుగా ఉంటుంది.
పిట్టలు పారే వేళకి ముందే
దండెం మీది నీ బట్టలు మోసుకుని నే నో
లేరంగుల ఇంద్రధనుస్సునై ఇంటిలోకి నడవడం
రంగులకలలా ఉంటుంది.
నిదురలో నువ్వెందుకో
ఉలికిపాటుతో లేచి ఏడ్చినపుడు
అమాంతం గుండెలకు హత్తుకుని
బుజ్జగించి నిద్రపుచ్చేశాక
కన్నుల్లో నీరెందుకో చిప్పిల్లుతుంది.
“బారసాల పెళ్ళికొడుకువై…” అంటూ మొదలెట్టి
పెళ్ళి పెళ్ళికొడుకులా ఎలా ఉంటావో ఊహించి దీవించి
కాస్త సంబరపడీ, మరికాస్త కలవరపడీ,
ఊహల రెక్కలు విదుల్చుకోవడం ఇబ్బందిగానే ఉంటుంది.
తన కోసం దాచుకున్న పేరుని నీకివ్వడం చూసి
తనే మళ్ళీ నీలా వచ్చాడని నమ్మే ఈ అమ్మానాన్నల్ని చూసి
స్వర్గంలో దేవుడి బొజ్జ మీద ఆడుకుంటూ పెరిగే పసివాడొకడు
సొట్ట బుగ్గలతో నవ్వుతూ ఉంటాడన్న ఊహే, 
ఉండుండీ మనసును కోసేస్తుంది.
తొలిప్రచురణ ఈమాట, మే-2016 సంచికలో..

06 April, 2016

"లిఖిత" - శ్రీకాంత్

మరపురాని కవిత్వాన్ని, మళ్ళీ మరొక్కసారి ఈమాట ద్వారా మరికొంతమందికి పరిచయం చేయాలని సంకల్పం. అందులో భాగంగానే, మార్చ్'16 ఈమాట సంచికలో, "కొన్ని సమయాలు" సంపుటి ద్వారానూ, "లిఖిత" బ్లాగు ద్వారానూ నాకు పరిచయమైన శ్రీకాంత్ కవిత్వాన్ని గురించి నాలుగు మాటలు వ్రాశాను. ఇది రేఖామాత్రపు పరిచయమే తప్ప, ఈ కవిత్వాన్ని గురించిన సంపూర్ణమైన విమర్శ కాదని మనవి.

ఏదో ఒక సూత్రానికి లోబడ్డ కవితలే పరిచయం చేయాలన్న నియమం లేకపోయినా, శ్రీకాంత్ కాలం మీద వ్రాసిన ఐదు కవితలు మచ్చుకు తీసుకున్నాను. ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళు, అతని కవిత్వ సంపద కోసం "లిఖిత" చూడగలరు.

*

నిరంతరం ఎదురయ్యే అనుభవాలు, చిరపరిచితమనిపించే భావాలు, పూనిక గల కవి చేతుల్లో మళ్ళీ మళ్ళీ చదివించే పద్యాలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి. మనం విస్మరించే ఈ లోకపు సౌందర్యమంతా సహస్రముఖాలతో సరికొత్తగా సాక్షాత్కరించేదీ కవిత్వమనే రసవిద్య పట్టుబడ్డ నేర్పరుల చేతి చలువ వల్లే. "లిఖిత" శ్రీకాంత్ ఆ రసవిద్య నేర్చిన కవి. మనిషిలోని సంఘర్షణనీ, అతని మనసులో చెలరేగే ద్వంద్వాలనీ, అలవోకగా కవిత్వం చేయగల నేర్పు శ్రీకాంత్ సొంతం. అనిర్వచనీయమనిపించే క్షణాలను అక్షరాల చట్రంలో శ్రద్ధగా బిగించి, మరికొంతమందికి కూడా అనుభవైకవేద్యం చేయడమే ఇతని కవిత్వంలో తొంగిచూసే ప్రత్యేక లక్షణం. సంకుచితం కాని చూపొక్కటీ చాలు, కవిత్వాన్ని, ఆ మాటకొస్తే ఏ కళనైనా ఉదాత్తంగా చూపెడుతుందనడానికి నిలువెత్తు తార్కాణం ఈ కవిత్వం. లోకంలోను, మనుషుల లోతుల్లోనూ, మునుపెన్నడూ చూడని పార్శ్వాలను చూపెట్టడమా? లేదంటే జనసామాన్యం తెలుసుకున్న, తెలుసనుకున్న సంగతులనే సరికొత్తగా పరిచయం చేయడమా? ఏది ఉత్తమ కవిత్వ లక్షణం? అన్న ప్రశ్నను కలిగిస్తుంది శ్రీకాంత్ కవిత్వం. శ్రద్ధగా చదివే పాఠకులకు, బహుశా ఓ సమాధానమూ చూపెడుతుంది. నిప్పుకణికలా వెలుగులీనే నిజమూ, బాహ్యస్మృతి విముక్తులను చేసే సౌందర్యలోకాల ప్రస్తావనా, బాధల కొలిమిలో నిండా కాల్చి, మనలోలోపలెక్కడో స్వర్ణకాంతులీనే హృదయమొకటి ఉందని మరలా గుర్తు చేసే విషాదమూ శ్రీకాంత్ కవిత్వాన్ని చదివి తీరాల్సిన కవిత్వంగా మార్చిన సుగుణాలు. కవి మాటల్లోనే చెప్పాలంటే, ఊయలలూగి నిదురించే  "శిశువు పెదవిపై మిగిలిన పాల తడి" లాంటి ఇష్టాన్ని మిగిల్చే అనుభవం ఈ కవిత్వాన్ని చదవడం. వెన్నెల రాత్రినీ, మంచుబిందువులు పచ్చికను ముద్దాడే ఈరెండ ఉదయాలనీ తఱచుగానే కవితల్లో చూస్తూ ఉంటాం. కానీ, ఇవే ఉదయాస్తమయాలను మనిషిలోని భావసంచలనంతో సంధానించి కవిత్వం చెబితే ఎలా ఉంటుందో, శ్రీకాంత్ తన అక్షరాల సాక్షిగా పరిచయం చేస్తారు. ఒక్క రోజులో మన మనసు ఎన్ని రంగులు మార్చుకుంటుందో, ఎన్ని వైవిధ్యాలను, ఉద్వేగాలను ఉగ్గబట్టుకుని క్షణాలను దొరలించుకుంటుందో, అన్ని ఛాయలనూ చాకచక్యంగా కవి రెండు వేళ్ళ మధ్యా ఒడిసి పట్టుకున్న తీరు తప్పకుండా ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.

ఒక కవిత చదవగానే, "ఇది శ్రీకాంత్ కవిత" అని ఇట్టే గుర్తించగలిగేంత ప్రత్యేకమైన శైలిని సృజించుకుని, తెలుగు కవిత్వ దారుల్లో తనదైన ముద్రలు వేస్తూ సాగుతోన్న శ్రీకాంత్ కవితలు ఐదూ- కవిత్వం కాలాన్నిలా అలవోకగా అక్షరాల్లో బంధించగలదని నమ్మే వారి కోసమూ, నమ్మని వారి కోసం కూడా  -  ఈనెల ఈమాటలో, మరికొందరికి చేరాలన్న ఆశతో..